Mut İlçemiz

TAHTACILAR TRT TÜRKÜ’DE DİLLENİYOR

TAHTACILAR TRT TÜRKÜ’DE DİLLENİYOR
Celal Necati ÜÇYILDIZ
Celal Necati ÜÇYILDIZ( celalnecatiucyildiz@hotmail.com )
KİRMEN
22 Aralık 2020 - 12:05

Geçen yıllarda başladığımız TRT Çukurova Radyosu yapımı Çukurova’dan Sesler programına konuk olmaya devam ediyoruz.  Önceki yıllar Taşeli yöresi kültürüne emek veren halk sanatçılarını tanıttık. Hüseyin Say, Felteş Dede, Abidin Cılız, Bedri Koçak, Kemancı Zeynel Yeşbek, Mutlu Kul Mutlu, Hasan Şahin, Sade Demir, Hüseyin Cılız, Mehmet Uşan, zaman oldu Çağımızın Karacaoğlanı Musa Eroğlu’ya konuk olduk.

Korona döneminde programlara ara verdik. Şimdilerde evimizden radyoya bir hat açtık. Telefonlarımız ile bir araya gelmeye başladık.

Yapımcı Mert Şahin ile geçen Perşembe günü saat 10.05’te Çukurova’da Tahtacılar konulu bir söyleşi yaptık. yayınlandı, bir çoğunuz dinledi, bir çoğunuz dinleyemedi. Biz o çalışmların metin kısmını sizlerle paylaşmak istedik.

24 aralık 2020 Perşembe günü saat 10.05’te TRT Türkü’de; Çukurova’da Tahtacılar programında söyleşimizin 2’ci bölümü yayınlanacak.  Vakti olanlar radyo başında hem söyleşimizi hem de yöre Tahtacı sanatçılardan, mengi ve samahlarını dinleyebilirsiniz.

1. Kısaca sizi tanıyabilir miyiz?

  • 1950 Silifke doğumluyum. Anadolu Üniversitesi Sosyal bilimler Yüksek Okulu mezunuyum. Seka‘da personel şefi iken 2000 yılında emekli oldum. Halk bilimi araştırmacısı, gazeteci, yazar olarak yaşamıma devam ediyorum.
  • Evli iki çocuk babasıyım.
  • TOROSLARDA TAHTACI YAŞAMINDAN kesitleri içeren “Ay Işığında Gidenler” adlı öykü kitabım yayınlandı.
  • Tahtacılarda doğumdan ölüme inançlar adlı bir kitap çalışmam,
  • Tahtacı cemlerinde yer alan Şahatay, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet ve 18 ozanın nefeslerini kapsayan Cönk çalışmamız,
  • Silifke Köylerimiz  adlı bir çalışma yayın aşamasında.
  • Taşeli Kültürü adlı makalelerden oluşan bir kitap çalışmam devam ediyor.
  • Haftalık yazılarım: Mutilcemiz net, ufukturu net, Mut’un Sesi, Silifke Yaşam Dergisi, Yeni Haber (Belçika), Kukun Dergisi, Kanal Kültür gibi dergilerde devam ediyor.

2.     Tahtacılar kimdir, Türkiye’de ve Çukurova da nerede yaşarlar?

  • Toroslarda son üç asırda belirgin olarak gördüğümüz tahtacılar,  Gaziantep Islahiye Kabaklar ve Adana Ceyhan Durhasan Dede‘nin önderliğinde yol, erkan yürüten , ortak inançları ve orman işçiliği /tahtacılık gibi bir mesleği ile kentlerden uzakta, dağlarda orman içlerinde yaşam bulan bir topluluk.
  • Nerede orman kesimi varsa, oraya gitmişler, Gazi Antep ‘ten Çanakkaleye kadar, gür ormanların içinde çalışmışlar. Özellikle Silifke Bölgesinde Bolacalı , Adana bölgesin de Pozantı, Karaisalı, Kozan  ,Aladağ ,  Mersin üzerinde Kızılkaya  da topluca yaşamışlar
  • Osmanlı döneminde Şüveyş kanalının devreye girmesi ve demir yolu yapımın başlaması ile Adana, Silifke de bulunan orman tüccarları onları bir araya toplayıp çalıştırmışlar.  Son olarak İş Bankası / Azaklar  Mersin Üstünde yaklaşık 350 hane 1950 yıllara kadar Cocak Deresinde kesim yapmışlar. kesim işi bittikçe, satın aldıkları yerlere iskan olmuşlardır. (1900- 1950 yılları arasında iskanları devam etmiştir.
  • Ederemit Kaz dağları eteklerinde yaşayan Tahtacılara sorduğumuzda :
  • “Adanalıyık, tünelin ucundan gelmişik, diyorlar. Tünelin bir ucu belemedik, diğer ucu Karaisalı… 19.y.y. Pozantı bölgesinde binlerce Tahtacı bu bölgede kesim yapmıştır. İşte Pozantı’da Fransız  trenlerini Çakıt Irmağı’na bunlar dökmüştür.
  • Şu anda Adana Kozan (Uluçınar), Nergizlik (Karaisalı ) Pozantı-Belemedik ,
  • Tarsus ( Çamalanı, Kaburgediği ve Tarsus  merkez de )
  • Mersin ( Dalakderesi, Düğdören, Kızılkaya,
  • Silifke ( Say Ağzı , Kırtıl , Say ve Mukaddem  mahallesi )
  • Mut ( Köprübaşı, Yeşilyurt, Kumaçukuru, Kayabaşı, Yaz Alanı, Meydan mahallesi )
  • Erdemli ( Tömük, Akdeniz Mahallesi )
  • Anamur ( Kaş dişlen )
  • Bozyazı ( Mayasan , Gözce, Çubukkoyağı, Sıcakyurt , Tekedüzü mahal. )gibi yerleşim yerlerinde yaşamaya devam ediyorlar. Bunların dışında Antalya, Isparta, Aydın, İzmir, Denizli, Balıkesir, Çanakkale ,Muğla illerinde tahtacı yaşam yerleri bulunmaktadır.

3.     Tahtacıların müzik kültürü ve çalgılarından bahseder misiniz ?

-4000 yıl önce Hitit kültüründe yer alan halen Anadolu medeniyetler müzesinde bulunan bir kabartma da saz çalan bir ozan, bir kadın, erkek karşılıklı oyun oynuyorlar. İşte müzikolglar tahtacılardaki kültürü oralara götürüyorlar. Bağlama, saz, keman ve köşeli kırtıl davulu ( biz onun benzerini Uygur Türklerinde görüyoruz. Antalya , burdur, Muğla da  Cümbüş, kabak kemane, kaval ı, ege de cümbüşü görüyoruz. 

4.     Halk oyunlarından bahseder misiniz ?

  • Tahtacı orman da çalışır, yorulunca oturur ağıt söyler, nefes söyler, bir ıslık la oyun oynar, işte mengi burada başlar. Hemen düz bir yer bulunca iki kişi bir araya gelince mengi oynar. Mengi , dönülerek , karşılıklı oynanır. Anadolu da Hitit uygarlığında görülen karşılıklı mengi oynayan iki çifti görürüz.  Bir şenlikte, bir düğünde geniş bir alan bulunca da herkes oyuna kalkar. Daire şeklinde oynanır. İzleme yerine , oynamak. Önce bir ağıt dillenir, sonra 9/ 8 lik ölçü de mengi çalmaya başlar, el çırparak oyuna kalkarlar.
  • Oyun durur, birini havaya kaldırıp severler.
  • Adana yöresinde saz, davul un yerini, zurna , davul alır. Onlar Avşar Mengisi derler. Mengi içinde seyirlik orta oyunu bile yaparlar. Maniler söylerler.  Mut yöresinde mengi içinde ağıtlar söylenir. ( hem ağlarlar, hem oynarlar )
  • Mengiye ayn zamanda tarikat samahı da denir. Samahın öğrenbeçliğidir. Önce mengi öğrenilir.
  • Ege yöresinde mengi yerine yoz samah denilen sözleri lirik yine 8/8 vuruşlu ezgiler , düğün ve şenliklerinde oynanır.
  • Samah : sözleri ve müzik nefeslerden oluşur . 2/4 , 4/4 ve 9/8 lik vuruşlu ölçüler görürüz. Samahlar, dar, yürütme ve yeldirme gibi üç bölümden oluşur. Sonunda dede samah dönenlere ve saz çalanlara hayırlı duası verir. Samahlar genellikle cem törenlerinde dönülür.
  • Samahlar  mengi de olduğu gibi karşılıklı ve daire şeklinde dönülür.
  • Samahlar tüm yerleşim yerlerinde aynı şekilde olup;   Şahatay, Kul Himmet, Pir Sultan Abdal ve yöre ozanlarının nefesleri ile samahlar dönülür.

Söyleşi 2. Bölüm (Yayınlanacak Bölüm)

1.     Tahtacıların günlük hayatında ve önemli günlerinde müzik çok önemli bir yere sahip, bu konu ile ilgili açıklama yapar mısınız?

  • Tahtacı sabah kalkınca ıslık çalarak güne başlar. Islık zaman gelir Türkiye döner, bir uzun hava olur, bir ağıt olur. Eşi , katırı onun bu ezgileri ile onun duygularını anlar. Akşama değin çalışırken, dinlenirken ona yoldaş olur.
  • Zaman , zaman aşık olur. Doğa içinde güzelliği paylaşır. Bir karaca oğlan dizesi, köprübaşılı Hüseyin in ezgileri ona duygu verir. İlham verir.. ağzından ağıtlar, uzun havalar, Türkler çıkar. Mısralar mengi olur, koyaklarda yankılanır. Birkaç kişi bir araya gelir, bir düzlükte ıslıkla, ya da sözlü türkülerle mengi oynamaya başlar.
  • Düğünlerde, ziyaret yerlerine gidildiğinde, Sultan Nevruz ve Hıdır Ellez Şenliklerinde  toplum bir araya gelince, sazlar önce ağıt çalar, sonra mengi çalınır, el çırparak oyuna çıkılır.  Daha sonra halaya durulur. Mengi oynarken , ağıt araya girer, hem ağlarlar, hem oynarlar. Özellikle Adana yöresinde halay içinde seyirlik oyunlar , maniler, türkü söyleyenler araya girer.
  • Tahtacılar da düğünlerde, akşamları seyirlik arap oyunları sergilenir. Bişşek gelin, Tomas gibi oyunlar izleyenleri eğlendirir.
  • Türkülerde ; başta Karacaoğlan , Dadaloğlu gibi ozanların türküleri dile gelir.

2.     Cem evlerinde düzenlenen dini törenlerde icra edilen samah kavramından bahseder misiniz?

Tahtacılar; Alevi ve Bektaşi inanç geleneğinde; Şeyh Safi Ocağına bağlı olan;  Gaziantep (İslahiye – Kabaklar köyünde İbrahim Sani Dede ve Adana Ceyhan’da Durhasan Dede’nin önderliğinde iki ocağa bağlı dedeler cem evine gelir, orada talipleri ile bir araya gelirler. Yani meydanda cem olurlar.

Alevilik cem evinde dede huzurunda ikrar verme ile başlar, daha sonra evli çiftler musahip olurlar. Her yıl cem evlerinde meydandan geçerek inançlarını yerine getirirler.

Hak Muhammet Ali, Ehlibeyt, Şah İmam Hüseyin Kerbela ortak paydasında buluşurlar.  İşte cemlerde yürütülen 12 erkanın önemli bölümü Samah dönmedir.

Samah sözcük anlamında da dönmeyi kapsar. Kadın, erkeğe niyaz ederek samaha davet eder, ikisi birlikte Dede’ye niyaz ederler, saz çalmaya başlayınca niyazlaşırlar. Önce karşılıklı olarak samahın darı, daha sonra yürütmesi ve em son olarakta yeldirmesi ile son bulur. Samah bitince Dede samah dönenlere ve sazandara hayırlı verir.

Son olarak da cemlerde kırklar samahı adında birlikte samah dönülür.

Samahların müzikleri 2/4, 4/4 ve 9/8 ölçüde olur. Şahatay, Kul Himmet, Pir Sultan Abdal’ın nefeslerini sazandarlar çalıp söylerler. Divan Sazı, Bağlama, Üç telli saz (Cura), keman, ege ve Antalya yöresinde cümbüş, kabak kemane, kaval da görmek mümkündür.

3.     Tahtacı müzik kültürüne katkıda bulunan isimlerden bahsedebilir misiniz?

Mut Köprübaşı köyünde: Abidin Cılız, Efe Halit, Zırtaboz Veli, Hüseyin Cılız, Abdi Veli Uşan, Kumaçukuru’nda Kanimini Musa Eroğlu, Abidin Özay,  Musa Eroğlu, Hasan Şahin, Kul Mutlu, Sade Demir, Yeşilyurt Köyünde Musa Bıçkı, Kırtıl Köyünden Felteş Ahmet Duman (1975 yılında TRT Çukurova radyonda bant kayıtları Kemal Öğretmen tarafından kayda alındı), Ali Rıza Çavuş, Kemeneci Mehmat Akdemir, Cihangir Akdemir, Hasan Gündoğdu, İsmet bulut. Tarsus Çamalanı’nda Ahmet Talipoğlu, Mustafa Talipoğlu.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT
Yorum Yok

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
GÜNLÜK HABER AKIŞI
İKİNCİ HAYAT
GÜNLÜK HABER AKIŞI
BEN DE VARIM / HARUN TINAS
GÜNLÜK HABER AKIŞI
HİÇ
GÜNLÜK HABER AKIŞI
TARHANA
GÜNLÜK HABER AKIŞI
MUT ÇITLIK ANISI /2

© Mutilcemiz.Net 2021 Sitede bulunan tüm paylaşımların hakları saklıdır, izinsiz ve direkt bağlantı gösterilmeden kullanılamaz. Muthaberleri.Com