Uzmandan Ailelere Kritik Uyarı

Uzmandan ailelere kritik uyarı: Erken yaşta kontrolsüz ekran kullanımı dil ve sosyal gelişimi olumsuz etkileyebilir

İstanbul Rumeli Üniversitesi Çocuk Bakımı ve Gençlik Hizmetleri Bölüm Başkanı Öğr. Gör. Elif Türel, dijital cihazların çocukların yaşamında giderek daha fazla yer aldığını belirterek, erken yaşta ve denetimsiz ekran kullanımının çocukların dil gelişiminden dikkat becerilerine kadar birçok alanda risk oluşturabileceğini söyledi.

“Teknoloji çocukluk deneyimini dönüştürüyor”

Teknolojinin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldiğini belirten Öğr. Gör. Elif Türel, çocukların çok erken yaşlardan itibaren dijital cihazlarla etkileşim kurduğunu ifade etti. Türel, “Tablet, akıllı telefon, bilgisayar ve televizyon gibi ekran araçları çocukların günlük rutinlerinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu durum oyun, öğrenme ve sosyal etkileşim süreçlerinin giderek dijital ortamlara taşınmasına neden oluyor” dedi.

“Ekran süresi gelişimin birçok alanını etkiliyor”

Ekran kullanımının yalnızca süreyle değil, kullanım biçimi ve içerik niteliğiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Türel, ekran maruziyetinin özellikle erken çocukluk döneminde yüz yüze iletişim, serbest oyun ve fiziksel hareket gibi gelişim açısından kritik deneyimleri azaltabildiğini söyledi. Bu durumun bilişsel gelişimden sosyal becerilere, dikkat süresinden problem çözme yetilerine kadar birçok alanı etkileyebileceğini belirtti.

“Dil gelişimi ekran maruziyetinden en hızlı etkilenen alanlardan biri”

Dil gelişiminin erken çocukluk döneminde yetişkinlerle kurulan karşılıklı ve etkileşimli iletişimle şekillendiğini ifade eden Türel, “Çocuklar dili göz teması, jest ve mimikler, ortak dikkat ve duygusal paylaşım yoluyla öğrenir. Ekran içerikleri ise çoğu zaman tek yönlü bir uyarıcı sunar ve bu etkileşim fırsatlarını sınırlar” diye konuştu. Özellikle hızlı sahne geçişleri ve yoğun görsel-işitsel uyaranların çocukların dikkat süreleri üzerinde olumsuz etkiler yaratabildiğine dikkat çekti.

“0-2 yaşta ekran önerilmiyor, 2-5 yaşta süre sınırı şart”

Öğr. Gör. Elif Türel, erken çocukluk döneminde ekran kullanımına ilişkin yaşa uygun sınırların önemine değinerek, “0-2 yaş döneminde ekran kullanımı kesinlikle önerilmemektedir. 2-5 yaş arası çocuklarda ise ekran süresi günde en fazla 1 saat ile sınırlandırılmalı ve bu süreç ebeveyn rehberliğinde yönetilmelidir” ifadelerini kullandı. Türel, ekran süresinin yönetiminin yalnızca zaman sınırlamasıyla değil, içerik seçimi ve kullanım ortamının düzenlenmesiyle birlikte ele alınması gerektiğini söyledi.

“Aşırı ve denetimsiz kullanım çeşitli riskler doğuruyor”

Kontrolsüz ekran kullanımının fiziksel hareketsizliğin artması, uyku düzeninin bozulması, dikkat sorunları ve sosyal etkileşim eksikliği gibi risklerle ilişkilendirildiğini belirten Türel, ekran karşısında geçirilen sürenin artmasının çocukların aktif katılım gerektiren öğrenme deneyimlerini azaltabildiğini ifade etti. Bu durumun göz teması kurma, sıra alma, duyguları ifade etme ve karşılıklı iletişim becerilerinin gelişimini olumsuz etkileyebileceğini vurguladı.

Dengeli kullanım çocuk gelişimini destekliyor

Teknolojinin doğru ve bilinçli kullanıldığında öğrenme süreçlerini destekleyebileceğini belirten Türel, yaşa uygun ve nitelikli içeriklerin ebeveyn eşliğinde kullanılması halinde ekranın eğitsel bir araç işlevi görebileceğini söyledi. Ancak ekran kullanımının dengeli biçimde sınırlandırılmasının, çocukların yüz yüze iletişim, oyun ve hareket gibi gelişim açısından temel deneyimlerden uzaklaşmaması için büyük önem taşıdığını ifade etti. Öğr. Gör. Elif Türel, ailelerin ekran süresine ilişkin farkındalık geliştirmesinin çocukların sağlıklı ve çok yönlü gelişimini destekleyen en önemli adımlardan biri olduğunu vurguladı.