TAHTACI YURDU TV programı çekimleri için bu kez de iki Tahtacı ocağından biri olan Hacı Emirli / Aydınlı Ocağı’nın bulunduğu İslahiye Kabaklar Köyü’ndeydik.
Daha önce Can TV’de diğer Tahtacı ocağı olan Dur Hasan Dede / Yanyatır Ocağı’nı tanıtmıştık. Bu kez yola SERCEM TV ile devam ediyoruz. TAHTACI YURDU programını, yeni yayına giren SERCEM TV’de (Can TV kapandı, onun devamı) yapımcı Diren Keser ile birlikte çekmeye devam ediyoruz.
18 Ekim Pazar günü İslahiye Kabaklar Köyü’ne ulaştık. Yollarda deprem konutlarını gördük. Yavaş yavaş binalar yapılmış. Daha önce mayıs ayında gelmiştik. Tarlalar allı yeşilli idi. Laleler, papatyalar ve ekinler… Renk cümbüşü vardı. Burada Tahtacı Şenliği yapılmıştı. Vardığımızda şenlik alanına bir Cemevi yapıldığını gördük. Alevi Kültür Dernekleri Kabaklar / İslahiye Şubesi tarafından yapılmıştı. Gittiğimizde gördük ki, yarı sönük durumda, yan tarafta Kültür Bakanlığı Cemevi levhası asılmış.
Cemevi bahçesinde Mustafa Dönmez (Emekli Eğitimci), Muhtar Hüseyin Gökmen ve İbrahim Sani Gürocak bizi karşıladı. Hemen söyleşiye başladık.
Daha sonra Çerçili Köyü’nde İbrahim Sani Dede Türbesi’ne gittik. Orada bizi Ocak Dedesi Muharrem Gürocak Dede ve Dede Garkın Ocağı Dedesi Mehmet Dede karşıladı. İkisi de türbeye gelenlere hizmet ediyorlar. Kurban kesim yerleri, ziyaret sonrası lokma yeme yerleri yapılmış. Deprem sonrası hasarlar tamir edilmiş. Doğal su aşağı kaymış. Pınardan şebeke suyu akıyor. Yerel yönetimler bakım konusunda duyarlı çalışmalarına devam ediyorlar.
Kabaklar ve Çerçiler köylerinin kuruluşu, İbrahim Sani Dede’nin bölgeye gelişi ve talipleri ile bağları dile geldi.
İbrahim Sani / Hacı Emirli Ocağı, iki Tahtacı ocağından biridir. Gavur Dağları (Amanos Dağları) doğusunda; Halep, Antep ve Maraş bölgesinde kümelenmişlerdir. Önce koyunlarını, keçilerini gütmüşler. Değirmenleri çalıştırmışlar. Sonra Osmanlı ile kavga edince Kıbrıs ve Girit’e sürgünler başlamış. Gavur Dağları ve Toros Dağları üzerinden Ege’ye, Aydın illerine ulaşmışlar. Aydın Yakapınar’da ocak meşalesi tütmeye başlamış. Bir bakmışız, ocağın yeni tanımı Aydınlı Ocağı olarak anılmaya başlanmış.
İbrahim Sani Dede Ocağı’nda yetişen dedeler, kendilerine bağlı talip köylerine ulaşmışlar. Meydan açıp inançlarını yerine getirmişler. O günlerde dağlarda, çadırlarda, inlerde ve mağaralarda cem tutmuşlar.
Referans aldıkları Şeyh Safi Erdebil Ocağı’nın öğretileri ile Alevilik yolunu devam ettirmişler.
- yüzyılda Süveyş Kanalı’nın yapımı ile birlikte keresteler Silifke, Mersin ve Adana’daki iskelelerden gönderilmeye başlanmış. Bu kez kesim işleri çoğalınca Çanakkale, Balıkesir, İzmir, Muğla, Antalya, Burdur ve Isparta’dan İçel ve Adana’ya göçler başlamış.
Silifke’de Taşucu ile Ermenek arasında Hacı Paşa Mehmet onların patronu olmuş. Kestikleri tomruklar Taşucu İskelesi’nden, Mersin’de Kızılkaya / Cocak Deresi’nde Azaklar tarafından Mersin İskelesi’nden, Adana Aladağ bölgesinde ise Ermenek Mebusu Ali Bey aracılığıyla Karataş İskelesi’nden Süveyş Kanalı inşaatına ulaştırılmış. Daha sonra Adana bölgesinde demiryolu inşaatında ve kereste temininde çalışmışlar. Belemedik ile Nergizlik arasında 50 bine yakın Tahtacı çalışmış. Yeni yurtları Adana olmuş, İçel olmuş. 1950’li yıllara kadar işleri bitenler tekrar geldikleri yerlere dönüp yerleşik düzene geçmişler. Bu kez de orada Adanalı ve İçelli olarak tanınmaya başlamışlar.
Her iki Tahtacı ocağı da çobanlık yaparken, inançlarını özgürce yaşamak için dağlarda yeni bir meslek edinmişler. Orman işi ve tahtacılık ortaya çıkmış. Gittikleri her yerde inançlarının içinde yer alan ikrar verme ve musahip olma olguları onları dayanışma ve imece anlayışıyla birbirlerine bağlamış. Hem üretmeye devam etmişler hem de dağın başındaki tahta köşklerinde cemlerini yürütmüşler.
Can TV’de başladığımız, şimdi onun devamı olan SERCEM TV’de yayınlanan TAHTACI YURDU programında işte onların yurtlarında adım adım gezip, yaşayanların geçmişlerini anlattıkları söyleşi programlarını izleyenlere sunuyoruz.
Gördük ki meydan açılan yerlerde hâlâ inanç bağları devam ediyor. Dede ve talip buluşuyor. İkrar veriyor, musahip oluyorlar. Kimi yerlerde de:
“70 yıl önce Ali Rıza Dede ya da Hızır Necati Haskan Dede geldi, meydan açtı.” diyorlar.
O köylerde mengi ve dolu kalmış.
Her geçen yıl her iki Tahtacı ocağında da dedelik yapanlar azalmış. Dede ile talip buluşamıyor. O zaman bir şeyler yapmalı. Tahtacı Akademisi kurulmalı. Kabaklar Cemevi’nde ocağın inanç ateşini yakmaya devam eden Muharrem Gürocak Dede’nin bulunduğu Hacı Emirli Ocağı’nda dede adayları gelmeli, eğitimden geçmeli, dedelik yapma yetisini kazananlar gidip bulundukları yerlerde rızalık almalı ve dede-talip buluşması devam etmeli.
Diğer Tahtacı Ocağı olan Durhasan Dede Ocağı’nda süreği taşıyan dede yok; ancak İzmir Narlıdere Ocağı’nda Yanyatır Ocağı dedelerinin el vereceği bir akademi kurulabilir.
Dede ile talip bir araya gelirse, meydan açılırsa, o zaman Alevilik ya da Tahtacı inancı yaşamaya başlar. Yoksa Nakşisi, Süleymancısı gelir; onların içinde kendilerine benzetme savaşı devam eder.
Tahtacı ve Alevi örgütleri, gelin bu işe başlayalım. Akademi açılsın. Araştırmacılar ve akademisyenler ders versin, Ocak dedelerimiz el versin. Dedelerimiz çoğalsın. Her biri gittiği yerde Şeyh Safi Erdebil öğretisi içinde Hacı Emirli ve Yanyatır ocaklarının aydınlığını yaşatsın.
Celal Necati Üçyıldız
KİRMEN