Çoğu kişi tarafından baharda ağaçlar yeşermeye başlayınca çıkması dört gözle beklenen, doğanın uyanışını simgeleyen Yeşil Can Erik, adeta baharın müjdecisi harika bir meyvedir. Kısa bir süre misafirimiz olan adeta baharı kutsayan ağızları sulandıran can erik ferahlatıcı etkisi ile ideal bir atıştırmalıktır. Vitamin bakımından çok zengindir. İçeriğindeki doğal asitlerden dolayı ekşi lezzettedir. Düşük kalorisi nedeniyle hemen hemen herkes tarafından severek tüketilen, ceviz büyüklüne yakın, parlak yeşil, çok sağlıklı, lifli, sulu dokudan oluşan, yeşil yuvarlak bir meyvedir. Genellikle tuz serperek (bazıları üstüne limon sıkar) ya da tuza batırarak tüketilir, çocukluğun nostaljisidir.
Ülkemizin çoğu yerinde yetişir ama Mersin’in Mut ilçesi can eriğin gerçek memleketi olup mevsimde ilk çıktığı yerlerdendir. Sulu tarımda ya da susuz olarak yetişir. Son yıllarda örtü altı tarım uygulaması da yapılmaktadır.
Erik ağacı Gülgiller ailesindendir. Anayurdu Anadolu’dur. Dayanıklı verimli bir ağaç olup dünyada pek çok çeşidi ve ismi (Mürdüm, Papaz, Anjelik v.b) rengi (Kırmızı siyah, mor, v.b) şekli (yuvarlak, uzun v.b) vardır. Kurak iklimler hariç verimli, humuslu topraklarda çok daha iyi büyür, Yeşil can erik olgunlaştıkça kırmızı, sarı ve mor renklere dönüşür. Daha büyük ve hafif tatlılaşan haline papaz eriği denilmektedir.
Dalda duruşunun ayrı bir güzelliği vardır. Can Eriği dalda gördüğünüz zaman umut dolu bir coşku hissedersiniz. Soğuk havalarda, don vuracak diye çiftçinin korkudan yüreği kıpır kıpır eder. Kazasız, hasarsız soğuk zamanlar atlatılarak hasat zamanına gelince derin bir oh çekilir, yüreklere soğuk sular serpilir. Çünkü yeşil can erik çiftçinin göz bebeğidir. Ahmet oğlanın düğün, Fatma kızın çeyiz parasıdır.
Can Erik güzel Mut’umuzun bereketli yazına hazırlık meyvelerinin ilkidir. İlkyazın, tazeliğin, sabrın, özlemin, canlılığın, mutluluğun sembolüdür. Bu kadar çok sevilmesi acaba Mart sonundan Haziran başına kadar olan kısa sürede bulunmasından mıdır? Ya da adı üstünde doğaya onunla birlikte can gelmesinden mi bilmiyorum ama çok sağlıklı, yemesi keyifli ve besleyici olduğu tartışılmaz. Kısa sezonu onu daha da değerli kılar. Sofralarda hem lezzeti ve sağlıklı oluşu ile hem de kültürel değeri dolayısıyla özel bir yere sahiptir. Ülkemizde yeşil can erik sadece bir meyve değil kültür ve nostaljinin de bir parçası olup sokak lezzetlerindendir, çıktığı zaman özelikle gençlerin okul çıkış yerlerinde el arabalarında tuz ile birlikte satılır.
Can Eriği etli, sulu sulu, ekşi, kütür kütür, tuzla yenen, gevrek, çekirdeği kolay çıkan, taze ve turfanda tüketilen besleyici bir meyvedir. Kalorisi az olduğu için şeker hastaları, şişmanlar ve diyette olanların bolca tüketebildikleri tok tutucu bir meyvedir. 100 gramında ortalama 45-60 arası kalori vardır. Tok tutucu ve az kalori özelliği ile kilo vermede etkindir. Tansiyon ve mide rahatsızlığı olan kişiler ise ölçülü tüketmelidir. Olgunlaştığında rengi ve tadı değişir. Vitamin deposudur. Bol lifli olup C, A, E ve B grubu vitaminler ile magnezyum, fosfor, demir, potasyum içeren antioksidan bir meyvedir. Lifli bir meyve olduğu için sindirim sistemi için iyi olmasının yanında bağırsak çalışmasını da düzenlediği için kolon kanserini önlemeye fayda sağlar. Kabızlık ve bağırsaklarda gaz oluşumunu önler. C vitamini sayesinde soğuk algınlığının önlenmesinde etkilidir. Astım ve öksürüğe karşı tesirli olup akciğer sağlığında koruyucu rol oynar. Göz sağlığı ile romatizmaya karşı vücudumuzun korumasında görev alır. Demirin vücuttaki emilimini artırarak kan yapımına yardımcı olur. Bağ dokusunu güçlendirerek C vitamini ve içerdiği antioksidanlar sayesinde bağ dokusunun dolayısıyla da cildin sıkı olmasını sağlar, vücut içi hasarına ve kalp hastalıklarına karşı da koruyucudur. Ayrıca içerdiği vitaminler nedeniyle kolestrolün kontrolünde de görev alır. Magnezyum ve K vitamini ile kemik sağlını korur. Diş etlerinin güçlenmesinde, diş, cilt, saç, kaslar ile böbrek sağlığında faydalıdır. Kan şekeri düzeyini dengeleme etkisi ile özellikle reaktif hipoglisemi yaşayan kişilerde ani kan şekeri düşüşlerini engellemede rol oynar. Erken doğum riski nedenlerini etkisizleştirmede ve ceninin gelişimde çok önemlidir. Vücuttaki toksinleri atar. Sağlık için çok faydalıdır. Yeşil erik mevsiminde miktar ve tuz dengesine dikkat ederek, bireylerin sağlık durumları göz önüne alınarak dengeli bir şekilde tüketilmelidir.
Saklama yöntemlerinde taze olarak saklanamaz. Genellikle taze meyve olarak yenir. Değişik tüketim alanları da mevcuttur. Özellikle mayhoş tadından faydalanmak için pişerken sarma ve dolmaların üzerine konur, ekşili etli ve zeytinyağlı yemeği, tavası çok lezzetli olur. Ayrıca turşusu, kompostosu, erik ekşisi, şerbeti, kurutması, pestili, meyve suyu, pekmez, reçel ve marmelatı yapılarak çeşitli şekillerde tüketilir. Klasik mutfaklarımızda kullanıldığı gibi modern mutfaklarda da salatalarda ve soslarda da kullanılmaktadır.
Şerife Ünüvar
Gıda Teknolojisi Formatörü/Uzman Eğitimci/Araştırmacı Yazar /Görsel -İşitsel Teknikler Medya yapımcılığı Radyo Televizyon Programcısı
KAYNAK GÖSTERMEDEN ALINTI YAPILAMAZ
Kaynaklar:
Gıda /Besin Teknolojisi Kitabı (Şerife Ünüvar)
Sağlık için Sağlıklı Besin (Şerife Ünüvar)
Anonim kaynaklar
