Selçuklu, Osmanlı dönemlerinde fetih yapılan, yapılacak olan yerlere önce köprüler yapılmış. Asker kolay geçecek. Sonra hanlar yapılmış, çarşılar yapılmış. Medrese ve camiler yapılmş. Balkanlarda gezimizde Sava, Vardar nehri ve nehir kolları üstünde aynı mimari köprüler gördük. Konjic Köprüsü, Mostar Köprüsü bunlardan önemli olanlardı. Her birinde ayrı bir sanat ve işçilik vardı.
1990’lı savaş yıllarında Mostar köprüsü de Sırp saldırıları ile yıkılmış, ama mirasa sahip çıkma adına TİTA / TÜRKİYE tarafından tekrar yaptırılmış. Hala kentte bombalardan nasibini alan binalar, cami minareleri var. Kentte cami, kilise aynı karelerde. Mostar köprüsü sabahın erken saatlerinde ziyaretçi akınına uğruyor. Altında akan ırmakta teknelerde gezinti yapanlar ayrı bir renk taşıyor. Çevre restore edilmiş, turizme açılmış. Taş döşenmiş sokaklardan yürümek, tarihe çevrede yer alan tarih yolunda yürümek, ayrı bir zevk veriyor. Kaniç köprüsünü gezerken çevresinde yer alan yapılar insanı büyülüyor. Oralardan çarşıları sizi karışlıyor.
Bir yandan Boşnak kebabı, köftesini yiyip, ayranını içiyorsun. Diğer yandan çarşılarını gezerken, çeşmelerden akan soğuk sularını içiyorsun. Başçarşı’da gezerken Kurşunlu Medresesi, Hüsrev Bey camisi, Saat Kulesi ayrı bir sanat yapıtı. Saraybosna’da Katolik ve Ortodoks kilisesi ve Musevi Sinagogu bir arada. Onların yanında Osmanlı döneminden kalma camiler. Fatih döneminde yapılmış ona addedilen cami hala ayakta. Vakit namazı kılmak için bekleyenleri gördük. Boşnakların kapalı Pazar yerinde onların ürünleri, sebzeler, meyveler. İlle de elmalar beni al diyor. Alış veriş yapıyorsun Euro veriyorsun. Üstüne dinar veriyorlar. Gezerken pişen Boşnak Böreği kokusu burnuna geliyor. Fırıncı yamağı Haydar Amca bizi karşılıyor. Akşam yemek üzere paket yapıyorlar. Eh beklerken bize Türk Çayları ikram ediliyor. Rehberimiz anlatıyor. Konya’dan gelen bir kadın Konya Büyükşehir Belediyesinin halk otobüsünü görür. İki gün boyunca Konya’ya gitmek için otobüs acentası arar. Ama bulamaz. Çünkü rehber tarafından bir şaka yapılmıştır. Öğrenince kadın çok üzülür.
Bir ikindi vakti yolumuz Kraver şelalesine düşüyor. Bir tepenin başında araçlardan inip rehberimizin ardından aşağılara doğru heyecanla yürüyoruz. Önce akan su sesi bizi karşılıyor. Sonra şelale gözüküyor. Oraya seyir noktası yapmışlar. Eh fotoğraf çektirenler sıra sıra oraya girip çıkıyorlar. Aşağıya yaklaştıkça su sesi kulaklarınızı tırmalıyor. Merdivenlerden inerken şelale görüntüsü sizi büyülüyor. Merdivenler bitince, şöyle bir köşeye oturup, ses, görge cümbüşünün içinde kalıyorsun. Tahta köşkler, tekneler içinde izlemek, bir anılık fotoğraf çektirmek. Ya da çekmek. Yukarıdan aşağı akan suların sesi bir armoni. Kulaklarımızda Belgrat’ta dinlediğimiz sokak sanatçılarının Tuna dalgaları valsi.
Turumuzda en merak ettiğimiz yer Sarı Saltuk /Harabi Baba Tekkesi idi. Ora vardığımızda otobüsten inenler koşa koşa gidiyorlardı. Sonradan öğrendik ki, yağmur gelecekmiş. Bize rehberimiz Mert Sağlam özet ile bir zamanlar Bektaşi Tekkesi olan ama 1860 yılında Nakşilere verilen tekkeyi anlattı. Gezdim gördüm. Odalarda kadın erkek ayrı dua ediyor. Niyaz edecek bir yer bulamadım. Bir an önce Bektaşilerin sahip çıkmaları gerekir. Avrupa Alevi ve Bektaşi örgütleri buna el atmaları gerekir. Orada eyda açmak, cem yapmak gerekir. Şimdi bakalım rehberimiz ne demiş “Blagay, Mostar’ın içinden de geçen ve Bosna-Hersek’in en büyük nehirlerinden biri olan ‘’Neretva’’nın önemli kollarından biri olan ‘’Buna Nehri’’nin doğduğu yer. Küçük bir yerleşim birimi olan Blagay’ı önemli kılan ise hemen su kaynağının bulunduğu mağaranın yanı başında bulunan Blagay Tekkesi.
Bölge 1465’de Osmanlıların eline geçtikten sonra muhteşem bir doğaya sahip bu bölgede kurulan bu tekke Bosna’nın yerel halkı olan Boşnakların (Bosniak) hızla Müslümanlığı seçmesinde çok önemli bir rol oynadı. Bugünlerde Nakşibendi tekkesi olan Blagay, bir Bektaşi tekkesi olarak kuruldu. Osmanlılar özellikle Balkanlara (Yeniçeriler de Bektaşi dergahına bağlıydı) yolladıkları Bektaşi dervişleri ve babaları sayesinde çok kısa sürede yüzbinlerce kişinin Müslüm olmalarını sağladı. Bektaşi dervişlerinin hoşgörülü ve özellikle hakkaniyetli tavırları, tarih boyunca hep karmaşa ve savaş içinde yaşamış, bölge halkının Müslümanlığa büyük sempati duymasını sağladı. Osmanlı da bu yeni Müslüman olan halka hemen kucak açtı ve kendi öz halkı olarak kabul etti. Hatta çok rahat denebilir ki, Osmanlılar en fazla yatırımı da bu bölgeye ve halkına yaptı. Hala bir çok Boşnak’ın “Biz Osmanlıyız!” demesinin sebebi de bu karşılıklı büyük sevgiydi. Bu sevginin simgesi de Blagay Tekkesiydi. Oldukça mütevazı bir tekke olan Blagay, etrafına daha sonra yapılan binalarla artık oldukça görkemli. Yapılan binalar bölgenin ve tekkenin mimari dokusuna uygun ve bence oldukça başarılı.
Sokullu Mehmet Paşa’nın köyü olan Sokoloviç’de, Sokullu’nun köyüne armağan ettiği 500 yıllık camiye yapılan restorasyonu gördükten sonra burası gerçekten de çok iyi korunmuş diyebiliriz. Blagay Tekkesi’nin bir de çok önemli kahramanı var: Sarı Saltuk… Sarı Saltuk, Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Cem Sultan’ın himayesinde derlenen ‘’Saltuk Name’’ adıyla da bilinen halk efsanesinin kahramanı. Anadolu’nun ve Rumeli’nin fethi sırasında önemli rol oynayan efsaneleştirilmiş bir Bektaşi babası. Biz orada iken yağmur başladı. Açılan şemsiyeler, açılamayan şemsiyeler, ıslanan ziyaretçiler . yağmur bereketi bölgede üretimi artırmış. Sosyalizm dönminden gelen ÜRETİME teşvik hala devam ediyor. Özellikle Macaristan, hatta Türkiye’den aileler yerleşip, toprak alıyorlar. 5, 10 dönüm fark etmez. Tohumdan, gübreden, pazarlama sorununa kadar teşvik var. Üretim var. Mısır, ayçiçeği ve turizm gelirleri ile yollarına devam ediyorlar. Ne diyelim ÜRETEN ÜLKELER ONA BUNA AVUÇ AÇMAZ.
Haftaya son 4. yazımız olacak.
Görüşmek üzere.
