MUT KALESİ

Oldukça çok eski bir tarihe sahip olan Kale, muhtelif zamanlarda onarılarak bir çok tadil ve ilâvelerle Osmanlılar devrine kadar intikal etmiş bilâhare de hiç bir fonksiyonu kalmaması üzerine terk edilmiştir. Kale, dış ve iç olmak üzere iç içe iki kısımdan ibarettir. Dış kalenin bugün nerelerden geçtiği, kapladığı saha ve plânı bilinmemektedir. (AREL, Mehlika.s,)

Kale doğudan batıya doğru uzanan dikdörtgene yakın bir arazi parçası üzerine kurulmuştur. Kalenin dokuz tane burcu olmasına rağmen bu gün dört tanesi kalmıştır. Kalenin ana kapısı kuzeydedir bundan başka kalenin güneyinde iki kapı daha vardır. Evliya Çelebinin Kıble kapısı kapatılmıştır dediği  “Kıtlık Kapısı” (kitabesiz) ve  “Eski Hükümet Konağı Kapısı” (Kitabeli) (Atlay, Neşri. s,63)

MUT KALESİ

Kale, Kale Mahallesi’nde ilçe merkezinin kuzeyindeki bir tepe üzerindedir.

Kale, doğudan batıya doğru uzayan, dikdörtgene yakın bir arazi parçası üzerine kurulmuştur.

Kalenin, kuzeybatı ve kuzey surları, kale, burç ve bedenleri, ilçenin ortasından geçen Mut Deresi’nin güney dik yamacı kenarlarına oturtulmuş, böylelikle savunma problemi de kolaylamıştır. Kale kapısı kuzeye dere kenarına getirilerek güçlü burçlarla kolayca savunma temin edilecek şekildedir.

Kalenin ilk yapılış tarihi bilinmemekle birlikte, temellerinin Hititlere kadar uzandığını belirten kaynaklar vardır.

Kale, Bizans, Selçuklular, Karamanoğulları ve Osmanlılar zamanında tamir görmüştür. Uzun süre Karamanoğlu Beyliği idaresinde kalan kale, 1470’de Osmanlı idaresine girmiş ve Ishak Paşa zamanında tamir görmüştür.

Evliya Çelebi, Seyahatname’sinin IX. cildinde Karamanoğlu Yakup Bey’in Mut Kalesi’ni Rumların elinden almak için birçok askerle hücum ettiğini, ancak askerlerinin hepsi burada şehit olduğu için, kaleye Darmevt denildiğini anlatmaktadır. Yine, “Sonra Karamanoğlu İbrahim Bey, kaleyi fethedip, 70 bin Rum’u, krallarını kılıçtan geçirip, (70 bin-laşeyi kale dışına atmıştır) kalenin kuzeyindeki tepeye gömdürmüştür. Tepeye bu yüzden Maşatlık Tepesi denilmektedir. Fetihten sonra kaleyi yıkmıştır. Ama sonra Celali eşkıyasına karşı Kuyucu Murat Paşa yeniden yaptırmıştır. Etrafı altı yüz adımdır” demektedir.

Kale dış ve iç olmak üzere iç içe iki kısımdan ibarettir. Dış kalenin nerelerden geçtiği, kapladığı saha ve planı bilinmemektedir. Yalnız mevcut kale duvarları kuzey istikamette iç kalenin güney batı köşesinde birleşmektedir.

Kalenin ortasındaki yuvarlak kule şehre girişte ilk göze çarpan yapıdır.

Kalenin 9 tane burcu varken, günümüzde 4 tanesi durmaktadır. Kuzey yöndeki burç kalenin ana kapısı ile birlikte yıkılmıştır. Kuzey yöndeki yıkılan bu ana kapıdan başka kalenin güneyinde bir kapı daha vardır. Kapı üzerinde bir kitabe yeri hazırlanmış, ancak yazısı yazılmamıştır. “Kıtlık Kapısı” diye adlandırılan bu kapının Kuyucu Murat Paşa tarafından 1606-11 yıllarında açtırıldığı sanılmaktadır.

Kalenin güneyinde kemerli ve kitabeli bir kapısı daha bulunmaktadır. 1897 yılında eski Hükümet Konağı kapısı olarak yaptırılmıştır. Kalenin güney surlarında yapısı birbirine benzemeyen iki burç vardır. Bu iki burç arasında uzanan kalın beden duvarı delinerek açılan bu kapı (bir dönem ortaokul olarak hizmet veren binanın avlusuna) günümüzde açık hava konser ve toplantı alanı olarak kullanılan alana açılmaktadır.

Kapının basık kemeri üzerinde kabartma 12 satırlık kitabe vardır. Kitabe H.1304 yılında Osmanlı Padişahı Sultan Hamid zamanında yaptırılan Hükümet Konağı’nın yapımı hakkında bilgi vermektedir. Kıtlık Kapısı ile bitişiğindeki sur bedenleri, burçlar ve merdivenleri 1965-1966 yıllarında kısmen onarılmıştır.

Kale, 1992 yılında Kültür Bakanlığı’nca yeniden restore edilmiştir.

Kalenin içme suyunun 5 metre uzaklıktaki kaynaktan sağlanmakta olduğu, Kale içinden bu pınarın kaynağına tonozlu bir tünel ile ulaşıldığı belirtilmektedir. Günümüzde tünelin çıkışı doldurulmuştur.

Kale alanının içinde 20. yüzyıl yapısı, bir dönem Mut Ortaokulu olarak kullanılan bir yapı mevcuttur.

Kapının doğu istikametinde kale bedenine sur önüne sonradan yapılmış kaçak barakalar bulunmaktadır.

İç Kale

Yüksek kayalık bir tepe üzerinde inşa edilen 1.350 cm yüksekliğinde, taban çevresi 14.950 cm, bodrum duvar kalınlığı 445 cm bodrum taban çapı 650 cm boyutlarında olan iç kale silindir biçiminde, üç katlıdır. Birinci ve ikinci katın duvarları çok yakındır. Duvar içinden ikinci ve üçüncü kata geniş bir merdivenle çıkılmaktadır. 

Kale duvarı kulenin içinden aynı çapı koruyarak yükselmesine karşın, bodrum kattan sonra birinci katından itibaren dışardan incelerek, daire şeklinde bir gezinti yeri oluşturmaktadır.

1966 yılında kulenin mazgalları ve halka onarılmıştır. Kulenin damı toprak örtülüdür.

Gözetleme Kulesi

iç kalenin batı surlarına yakın ve bütün şehre hâkim bir noktasındadır. 14. yüzyıl karakterindeki kule dairevi planda ve iki katlıdır. 7.50 metre yükseklikteki birinci katın üstünde harici bir gezinme yerinden sonra aynı planda ve daha küçük ikinci kat yükselir. Beden duvarları kesme köfeki taşlarıyla inşa edilmiş ve üzerlerinde mazgal delikleri açılmıştır.

Doğu yönündeki dairevi kemerin kuşattığı düz lentolu kapı basık tonozlu bir koridora açılır. Bu koridorun bitiminde yaklaşık 6.60 metre çapında kubbe boşluğu vardır. Basık tonozlu koridordaki bir kapıdan duvar içinde dönen gizli bir merdivenle birinci, ikinci kata ve bu kat hizasında harici gezinti yerine çıkılır. Üçüncü kata ise harici gezinti yerinde mevcut ayrı bir kapıdan girilerek, kule boşluğunda, iç yüzeyi oyularak inşa edilmiş bir diğer merdivenle çıkılmaktadır. Kulenin üst nihayeti dendanlarla çevrilidir.

***

Mut Kalesi

Bundan 20-30 yıl öncesine kadar, Silifke istikametinden Mut’a girerken levhanın yanına gelindiği zaman Kale bütün ihtişamı ile kule giriş kapısısına kadar görünür, insana gurur verir Mut’un simgesi olarak dururdu (yine de öyledir).
Aynı durum Karaman istikametinden gelirken de vardı.

Bilhassa son yıllarda Mut’a girerken Kale etrafına dikilen ağaçlar yüzünden nerede ise görünmeyecek duruma gelmiş, kale burcunun kapısı görünmediği gibi ağaçlar büyüyerek yarısına kadar yükselmiştir.
Ağaçların kesilmesi elbetteki istenemez. 
Ancak, Bükşehir belediyelerinde gördüğümüz ağaç sökme makineleri ile kalenin etrafındaki bu ağaçlar, sökülerek yeni açılan parka veya bulvarlara dikilebilir, böylece kale eski ihtişamına kavuşur.

Mutilcemiz.Net’te, Mut’un 1973 yılında çekilmiş bir umumi manzarasını gördüm, orada kale çok güzel görünüyordu.
Tarihte kaleler hiçbir zaman orman içine yapılmamıştır. Askeri stratejik gereksinmeler yüksek ve açık yerlere yapılmasını sağlamıştır.
Bu konuyu Belediyeye ilettim, şayet sizde basın olarak uygun görürseniz, desteklemenizi güzel Mut’umuz için rica ederim.

Saygılarımla.
Necati Uğur GÜRGEN