Göksu vadisinde yaşam başka olur. Ankara, İstanbul’da hastanelerde bir laf vardır. Uzun süreli sağlıklı yaşamak için Göksu vadisine gideceksin. Aşağıdan Akdeniz’den esen meltem, kuzeyden esen Poyraz ile Göksu vadisi bir yaşam alanı.
Vadide yetişen ürünler de sağlıklı bir ortamda yetişiyor. Bu anlamda Göksu nehri vadiye bir kan damarı oluyor. Kayısı, incir, elma, üzüm derken asırlardan bu yana gelen zeytin üretimi bölgenin geçim kayakları içinde yer alıyor.
Bu anlamda belediye başkanı Murat Orhan bir ziraatçı olması ile 3 yıl önce zeytin ve zeytinyağı festivali başlatmış. Biz de bu yıl festivale katıldık. Kısa bir süre önce Mut Kurtsuyu köyünde yapılan Karacaoğlan Gecesinde eşitim Nuran Üçyıldız’ı Mut Çıtlık Dergisi grubu resim sergisi açmak üzere öneride bulundular. Onların konuğu olarak zeytin ve zeytinyağı festivaline katıldık.
9 Ekim sabahı Silifke’den çıkıp, sabah 10.00 gibi Mut Çınaraltında yer alan festival alanında sergi açıldı. Alanda iki fabrika stant açmış, biz de Çıtlık Dergisi yazarları kitap standı yanında yerimizi aldık.
Saat 14.00’te başlayan festival üç gün sürdü. Yıllardır yapılan çalışmalar sonunda Mut ve Göksu vadisinde zeytincilik ana üretim ürünü olarak yerini aldı. Üretmeyi biliyoruz. Onu toplayıp, sanayi ürünü haline getirmeyi de başardılar. Ama ülkede üretim yerine ithal ürünlere öncelik verme sevdası yüzünden pazarlama sorunları ile boğuşuyorlar. Bu yalnız Mut’a özgü bir sorun değil. Ülke genelinde büyük sorun devam ediyor.
Etkinlikler içinde yapılan konuşmalar, konferanslarda bu bilimsel olarak tartışıldı. Zeytinyağlı yemek yarışması ile gündemde tutuldu. Ama ülkede baş sorun üretime destek vermek yerine, dışardan sermaye akışı, borsa, fonlar ile ülkeyi yönetme sevdası.
Oysa ülkenin kalkınması BOLCA ÜRETİM HAKÇA TÜKETİM ile mümkün olacak. Bolca üreteceğiz. Sonra da petrol, gaz aldığımız ülkelere üretilen ürünler verilecek. Eğer Amerika’dan korkmuyorsak, takas ticaret de yapabiliriz. Bir zamanlar Ruslar Seydişehir, İskenderun’a fabrika kurdu. Elektrik sattılar. Karşılığında narenciye verdik, buğday verdik. Şimdilerde samanı bile ithal ediyoruz.
Festivalin amacı içinde tanıtım ve pazar arayışı, birilerinin borsa kurarak zeytini 20, 30 liralara kadar beleş alma sevdaları. Buna karşı yapılması gereken ise; bir hafta zeytin toplanmasın. Gelsinler kendileri toplasın, bu bir tavır olabilir. Eğer Mut’ta bulunan kooperatifler güçlerini birleştirirler ise, üretimden gelen güçler zeytin simsarlarını dize getirebilir. Maçoğlu gibi liderlere gereksinim var.
Mut’ta çarşı içinde sokaklar panayır alanına dönüşmüş. Düzgün kurulan çadırlar. İnsanlar geziyor. Cebinde para olsa satın alacak. Ancak incir bitiyor, zeytin para etmiyor. Nar, üzüm de öyle. Ürünler sağlıklı, ama sanayi ürünü haline gelip pazar bulması lazım.
Sözün kısası, üretim var, ama onları satacak pazar yok.
Mut Çıtlık Dergisi kitap imza masasında Nihat Mustul, Havva Uyar, Nalan Çelik, Mine Bahçeci, Nurhan Yıldız Bakaner okurları ile buluştular. Tek olarak 4. Resim sergisini açan Nuran Üçyıldız’ın yaptığı resimleri ilgi ile ziyaret ettiler. Ama toplumun cebinde parası olmayınca öncelik sırası gıda; kültüre, sanata sıra gelmiyor.
Mut’a gelmişken yeni çalışmaya başladığım İçel Folklor Tarihi ile ilgili olarak 1960 yıllardan bu yana Mut ve İçel folkloruna hizmet eden Süray Vural’ı dostumuz İbrahim Arı ile ziyaret ettik. Onun ile söyleşi yaptık. Koca Çınar Tek Zeybek ile başlayan anılarını bize anlattı. Bizim çalışmalarımıza büyük kaynak teşkil edeceğe benziyor.
Zeytin ve zeytinyağı deyince, yıllar önce Mut Ziraat Odası Başkanı ve Diştaş Köyü Muhtarı Ali Çelik girişimci ruhu ile köyüne bir zeytinyağı fabrikası kurmak istedi. Kooperatif uğraş verdi. Bina yapıldı, makinalar kuruldu. Tam üretime geçecekken, Mut’ta egemen olan güçler izin vermediler. Yapılan fabrika yoldan 100 metre içerde olmasına rağmen yerleşim haritalarında yola sıfır olarak görünmekte. Mevzuatlar devreye girdi, fabrika kapandı. Oysa Diştaş bölgesi özellikle sofralık zeytin ve zeytinyağı kalitesi anlamında en uygun alana sahipti.
Mut’ta ikinci üzüldüğüm olay ise Göksu mahallesinde kurulması planlanan su ve meyve suları fabrikası kurulmasına önce belediye onay verdi. Fabrika yapıldı. Ancak karar değiştiren belediye yönetimi ucu açık proje gerekçesi ile fabrikanın kapanmasına neden oldular. Hala oradan her geçtiğimizde fabrika binası orada çürümeye bırakılmış durumda bize bakıyor. Sorduk dediler ki; “su kalitesiz, bir ucu açık projede ya şarap da üretirlerse.” Keşke şaka olsa. Dileriz mevzuatlar ortadan kalkar, iki fabrika üretime geçer.
Zeytin ve zeytinyağı festivali bu anlamda çok önemli. Buradan Göksu vadisinden çıkan çığlığı duysunlar. İnsanlar, inadına üretmeye devam ediyorlar. Ama ellerine de para geçsin. Borsaya destek yerine üretene destek, onların ürettiklerine pazar bulmak. Bunun için proje üretmek.
Çin kültür devrimi yaptı. Dediler ki; “SABAH KALK ÜRET. YAT UYU, SABAH KALK TEKRAR ÜRET. SONRA DA HAKÇA TÜKET, BÖLÜŞ.” İşte Çin, şimdi birilerini sömürmeden kalkınmaya devam ediyor.
Ülkemizde Köy Enstitüsü üretme kültürü var. Dayanışma ruhu var. Önünü açın yeter.
