Sevgili okurlar,
Büyük bir gücü var zamanın. Zaman taşı deler, mermeri oyar, tahtayı kemirir. Deniz kenarlarındaki kayalarda büyük delikler görülür; koskocaman mağaralar oluşur. Herkes onları dalgaların yaptığını sanır. Oysa zamandır onları delik deşik eden. Bu güce yaşamda örnek o kadar çok ki, saymakla bitmez. İşte tartışılmaz bir güce sahip olan zaman Karacaoğlan’ın sevgisini, beş yüz yıldır, halkımızın gönlünden silememiştir. Nedir O’ndaki, beş yüz yıl, zamana karşı direnen güç! Gerçekte eskimeyen özellikleri çok bu ölümsüz ozanın. Bugün bile yepyeni bir dil, sınırları aşılamayan etkili bir anlatım, kişilerin iç dünyalarındaki duygu ve düşüncelerin dışa vurumu, bunlardan bazıları. Karacaoğlan’ın ilgi çeken özelliklerinden biri de aşık olduğu güzellerin betimlenmesidir. Ben bu yazıda bu konu üstünde duracağım:

“Mendili yudum arıttım / Gülü dalında kuruttum / Adın neyidi unuttum / Sorulmayı sorulmayı.”
Adını unutacak kadar çok sevdiği kızlar. Öyle sanıyorum sevdiğinin adını unutan başka bir ozan yok dünyada. İşte sevdiği kızları öylesine canlı betimler ki bu büyük ozan Yörük kızları karşımıza çıkıverir. Bakarsın ki Toros Dağlarının üstünde develeri katarlayıp çekip giderler: ”Havayı da deli gönül havayı / Ay doğmadan şavkı tutmuş ovayı / Türkmen kızı katarlamış mayayı / Çekip gider bir gözleri sürmeli.” Buna benzer değişik güzel betimlemeleri var Karacaoğlan’da. Şimdi bunlardan bazı örnekler sunalım:

Toros Dağlarının üstünde yörüklerin değişik bir yaşam biçimleri var. Kızları genelde oğlak güderler, keçi güderler. Böyle bir yörük kızının davarını arkaca salıp bir taşın üstüne oturup herhangi bir el işi ile uğraştığını düşünelim. Tatlı tatlı da bir aşağı yeli essin. Karacaoğlan’ın sazını ve sesini duyar gibi olursunuz: ”Telli turnam sökün gelir / İnci mercan yükün gelir / Elvan elvan kokun gelir / Yar oturmuş yele karşı.”

Mut, Silifke, Mersin, Çukurova yöresinin halkıyla Karacaoğlan’ın şiirleri öylesine kaynaşmıştır ki ozanımızın şiirleri dikkatle incelendiğinde ortaya halkımızın duyuş, düşünüş, giyim kuşam ve yaşam biçimi çıkar. Yörük kızlarının göğüsleri nakışlıdır; yayla çiçeği gibi güzel kokarlar; bakışları kendilerine özgüdür: ”Elif’in uğru nakışlı / Yavru balaban bakışlı / Yayla çiçeği kokuşlu / Kokar Elif Elif diye. ”Bu özellikler Türk halk kültürünün ortak özellikleridir. Genelde eller kınalı, gözler sürmelidir: ”Ak ellere al kınalar yakılır / Ala göze siyah sürme çekilir… ”Türk kızlarının çoğunun gözleri ala, kaşları yay gibidir: ”Aladır gözlerin, hilaldır kaşın / Aradım cihanı bulunmaz eşin / Yaylanın karından ak beyaz döşün / Uzanıp yanına ölesim gelir…”

Karacaoğlan’ın güzellik betimlemesi yalnızca kızlarla ilgili değildir. O, güzel olan her şeye vurgundur. ”Karacaoğlan der ki konanlar göçmez / Bu ayrılık bizden arasın açmaz / Bir deli gönlüm var güzelden geçmez / Ne güzele doymaz gözüm var benim.” O’nun en belirgin özelliklerinden biri bu dörtlükte görünüyor: Güzele doymayan bir göz, sevmekten yorulmayan, usanmayan bir gönül… Karacaoğlan bu işte. Diyelim ki dağlar üstünde kara çalılar arasında dolaşıyoruz. Burnumuza mis gibi bir koku geldi. İzini sürdük kokunun. Bir de baktık ki çalının içine mor menekşeler yayılmış. İşte sana bir güzel. Hiç dengi geçilir mi bu güzelin: ”Kadir Mevlam seni öğmüş yaratmış / Çiçekler içinde birsin menekşe / Bitersin güllerin harı içinde / Korkarım yüzüne batar menekşe / Yaz gelince yeşillenir bitersin / Güz gelince kayıbolur gidersin / Yavrum niçin boynun eğri tutarsın / Senin derdin benden beter menekşe.” Bunun gibi doğanın bitmez tükenmez güzellikleri tüm boy gösterir Karacaoğlan’ın şiirlerinde.

Büyük ozanımız bu betimlemelerde Türk dilinin koruyucusu, savunucusu gibi görünür. Gün görmedik duru Türkçe sözcükler çıkar karşımıza O’nun şiirlerinde. Kimsenin aklından geçmeyen özgün deyişleri hep O’nda buluruz. Böylesine etkileyici bir güzel betimlemesini örnekleyerek bu yorumumu bitiriyorum:

Pencereden bakan dilber
Güzelliğin bildirirsin
Ak göğsünde lale sümbül
Ağlayanı güldürürsün

Göğsün açık benlerin çok
Güzellikte menendin yok
Kaşların yay kirpiğin ok
Vurduğunu öldürürsün

Gül bülbülün sekiminden
Perçem zülüf takımından
Geçme mescit yakınından
Çok namazlar böldürürsün

Karac’oğlan, bana yazık,
Yâri gördüm, bağrım ezik.
Bahçendeki gülün nazik,
Pek elletme, soldurursun.

Öyküleriyle Karacaoğlan Şiirleri – Ali UYSAL

Öyküleriyle Karacaoğlan / NE DEDİM DE BENDEN KÜSTÜN SEVDİĞİM – Ali UYSAL

Bu sabah, içinde nedenini anlamadığı bir sıkıntı vardı. Kimi zaman olurdu böyle. Böylesi anlarında sazını kaptığı gibi fırlardı çadırdan dışarı. Yörük çadırlarının kurulu olduğu, keçilerinin, oğlaklarının yayıldığı bu dağlar vefalı bir dost, bir barınak gibi gelirdi ona. İç sıkıntılarının tümünü boşaltırdı.
Bir ara durup dört bir yanı dinledi: Bir köşede uzun uzun horaz öttü. Bir başka yörede eşek anırdı. Bunlara bir de dal kırma sesi karıştı: Tak! Tak! Tak! Bu seslerin her biri orada bir çadırın kurulu olduğunun imiydi. Ne tarafa gitseydi acaba? Horaz (horoz) sesine yöneldi.
Bir süre yürüdükten sonra bir de ne görsün bir küren! Analarının peşinde yirmi kadar palaz. Anacıkları ne bilsin gelenin Karacaoğlan olduğunu! İki bacağı, iki kolu var ya! Acımasız insanoğlu. Yavrularına kötülük yapacağını düşünmüş olmalı. Görülmeye değer bir telaş, bir çaba: Gelen canlıyı oyalama işine girişti. Kanatlarını kabartarak yakınına sokulup garip sesler çıkarmaya başladı. Çok geçmede yavrular gizlenmişti. Ana da görünmez oldu.
Bir çadıra yaklaşıyordu. Burnuna taze ayran kokusu geldi. Kadın işini bitirmiş yanıktan yağlı ayranı kazana aktarıyordu. Selamlaşmalardan sonra kadın sordu: ”Ayran sümürür müsün?”. Nazlanmadı. Kadın çomçayla verdi ayranı. Huyu değilken bir kez daha istedi. Yannıktan çomçayla ayran isteğine dayanamadı.
-Aç mısın? Taze yağ var çomaç (sıkma) da yaparım sana.
-Aç değilim. Mis gibi ayran hepsine değdi.
-Ne arıyorsun buralarda?
-Esme konuşmuyor benimle. Nerelerde şimdi o?
-*Tahra sesini duyuyor musun? Oğlak dallıyor. Ağacın başındadır şimdi. Git, ağacın dibine otur. Sor derdini. Türkülerine dayanamaz. Bildiğim gadarıyla bir güzeli öğmüşsün. Türkü yakıp çağırmışsın. Duymuş onu.
-Esmenin dal gırdığı ağacın dibine kadar gelmişti. Gördü onu Esme. Gördüğünü belli etmemeye çalıştı. Suratı asıktı. Bozağacın dibinde bir taşın üstüne kurulup can yoldaşı, dert ortağı sazını uzatıp kollarına, salıverdi dağa taşa yanık sesini:

Ne dedim de benden küstün sevdiğim
Sana bir tenhada sözüm var benim
Kumaş yüküm dost köyüne çözüldü
Bir zülfü siyaha nazım var benim

Ağ ellere al kınalar yakılır
Ala göze siyah sürme çekilir
Dost olanlar dost yoluna bakılır
Dosta giden yolda izim var benim

Karac’oğlan der ki konanlar göçmez
Bu ayrılık bizim aramız açmaz
Bir deli gönlüm var güzelden geçmez
Ne güzele doymaz gözüm var benim.

Torosların eteğinde Mut’un Karacaoğlan (Çukur) köyü vardır. Karacaoğlan köyünde dağların dumanı sabah vakti obaların üzerine çöker, çiçeklerin kokusu yaylalara siner.

İşte böyle bir günde, 17. yüzyılın büyük ozanı Karacaoğlan sazını omzuna atıp Çukur köyüne geldi. Köy meydanında sazının teline vurdu, sesi Toroslara çarpıp, yankılandı. Türkmenler toplandı, gözler pırıl pırıl, dinlediler. Karacaoğlan’ın dilinden şu dizeler döküldü:

“Burcu burcu kokar durur
Mut’un gülleri gülleri…
Bülbül gibi şakır durur
Tatlı dilleri dilleri…”

İşte o sırada, oba beyinin kızı, güzeller güzeli Elif —yörenin dilinde Karacakız— onu dinliyordu. Saçları gece gibi kara, gözleri Torosların pınarları kadar berraktı. Karacaoğlan’ın gönlüne bir ateş düştü; sazının teli titredi, yüreği coştu.

Günler günleri kovaladı. Karacaoğlan her türküsünü Elif için söyledi. Her dizesinde onun adını gizledi. Karacakız da yüreğinde hissettiklerini saklamadı; gözleriyle söyledi sevdiğini.

Lâkin oba beyi bu sevdadan hoşnut olmadı. Bir gece Karacaoğlan’ı çadırına çağırdı:
— “Ey ozan, sazını dinledik, sözünü sevdik. Ama bil ki bu oba kızını sana vermez.” dedi.
Karacaoğlan’ın yüzü soldu, gözleri buğulandı. O gece sazını eline aldı ve hüzünle söyledi:

“İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye…
Deli gönül Abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye…”

Ama oba beyinin kararı kesindi. Karacaoğlan sabah olmadan gurbete düştü. Çukurova’nın yollarını arşınladı, dağlar aştı, şehirler dolaştı; Adana’ya, Kahramanmaraş’a, Gaziantep’e, Bursa’ya, İstanbul’a gitti. Ama her nereye gitse gönlü Çukur köyünde, yüreği Karacakız’da kaldı.

Yıllar geçti. Karacaoğlan’ın saçı sakalı ağardı, ama aşkı hiç eksilmedi. Bir gün, yüreğinde bir çağrı hissetti; sazını omzuna vurup tekrar Mut’a geldi. Çukur köyünün meydanında herkese Karacakız’ı sordu. Yaşlı bir köylü başını eğdi:
— “Oğul,” dedi, “Karacakız yıllarca seni bekledi. Günlerce şu karşı tepenin başında oturdu. Umudu tükendi, ömrü bitti, orada can verdi.”

Karacaoğlan’ın dizlerinin bağı çözüldü. Yavaş adımlarla Karacakız’ın mezarına çıktı. Mezar başında oturdu, gözlerinden yaş süzüldü, sazını son kez teline vurdu. Günlerce o tepede türküler söyledi. Sonunda bir sabah, güneşin ilk ışıklarıyla, Karacaoğlan sazına yaslandı ve sessizce can verdi.

Köylüler onu tam Karacakız’ı görebileceği karşı tepeye defnetti. O günden sonra biri Karacakız Tepesi, diğeri Karacaoğlan Tepesi diye anıldı.

Ve yöre halkı der ki: Yaz gelince geceleri bu iki tepeden biri mavi, biri yeşil bir ışık yükselir; gökyüzünde birleşir. Bu ışıklar Karacaoğlan ile Karacakız’ın ruhlarıdır. Ancak gerçekten sevenler, gönlü aşk ile yanmış olanlar görebilir o ışığı…

Ve Toroslardan hâlâ yankılanır Karacaoğlan’ın sesi:

“Uryan geldim ise, uryan giderim,
Ölmemeye elde fermanım mı var?
Azrail gelmiş de can talep eyler,
Benim can vermeye dermanım mı var…”

Böylece kavuşamayan iki sevdalı, toprağın koynunda kavuştu. Bugün Mut‘un rüzgârı hâlâ bu destanı fısıldar, Toroslar hâlâ bu aşkı anlatır…

Her yıl Karacaoğlan Şenlikleri’nde sazlar çalınır, türküler söylenir.
Çukur köyündeki anıt mezara gelenler, bu iki tepeye bakar, içlerinden dua eder.

“Aşkın adı Karacaoğlan,
Sevdanın adı Karacakız…” derler.

Ve bilirler ki; bu topraklarda aşk, dağlar kadar yüce, yaylalar kadar özgürdür.
Karacaoğlan’ın sazından yükselen o yanık ses, hâlâ Mut‘un semalarında dolaşır…

YAŞAMDAN İZLER
İbrahim ARI
17092025

Bu sabah yabancı duygular dolaşıyordu içinde. Her gün gülerek doğan güneş bu gün gülümsemiyordu. Tatlı tatlı yüzünü okşayan aşağı yelinin esişinde, gönlünü okşayan kuşların ötüşünde, baygın baygın iç dünyasında dolaşan çiçeklerin kokuşunda bir gariplik vardı.
Yabancısı olduğu bir ruh haliyle attı kendini çadırdan dışarı. Kara çalılar arasında hem yürüyor hem de içindeki yabancı duyguları çözmeye çalışıyordu. Uçsuz bucaksız gönlünü her varlığa açmıştı. Her varlık orada konaklamıştı. İçinden büngül büngül sevgi fışkırır, her varlığı kucaklamak isterdi.
Ne olmuştu da iç dünyası bozulmuş bağlara dönmüştü. Birden yaşlandığı düşüverdi aklına. Yüz yaşını geçmişti. Ne var ki güzellerle davası bitmemişti.
Dolaşırken sıkça Yörük çadırları çıkıyordu karşısına. Yanık içine inip çıkan bişşeğin sesi, oğlak melemeleri, horaz ötmeleri, eşek anırmaları, deve bozlamaları birbirine karışıyordu. Can atardı çadırlara uğrayıp söyleşmeye. Bu kez istek yoktu içinde. Çadırlara hiç uğramadı. Yaşamı sorgulayıp yargılamaya çalışıyordu. Daha doğrusu içini birilerine boşaltmak istiyordu.
Görkemli bir ardıç ağacı çıktı önüne. Kendine özgü bir kokusu olurdu ardıçların. Burnunu dayayıp derince kokladı. Kaba ardıcın gölgesi hoş olurdu. Çöküverdi ak bir taşın üstüne. Sazını alıp çocuk sever gibi okşadı. Tellerini tıngırdadıp deneyimden geçirdi. Birileriyle hesaplaşmak istiyordu. İşte o davanın sözleri:

Dokuz aylık yoldan sefere geldim
Dünya denen yere indirdin beni
Koymadın bir zaman murad alayım
Geldiğime pişman ettirdin beni

Bunca vakit kucaklarda eğlendim
Eğlendim de çaputlara belendim
Bir zaman da beşiklerde sallandım
Anamın sütüne kandırdın beni

Peşine de deli gönül peşine
Değirmenler döner çeşmim yaşına
Varır varmaz on üç on dört yaşına
Kara sevdalara saldırdın beni

Yiğirmide boz bulanık sel idim
Otuzunda çevre yanım göl ettim
Kırk yaşımda hayrım şerrim tanıdım
Türlü sevdalara yeldirdin beni

Ellisinde yönüm yokuşa düştü
Altmışında hazır bildiğim geçti
Yetmişinde gayri tebdilim şaştı
Artık yavaş yavaş indirdin beni

Sekseninde kemiklerim ezildi
Doksanında beratçığım yazıldı
Yüz yaşadım kabirciğim kazıldı
Şol kara toprağa gönderdin beni

Karac’oğlan eydür yakıp yandırdın
Aşkın dolusunu verdin kandırdın
En sonra da Azrail’i gönderdin
Birden doğmamışa döndürdün beni

Öyküleriyle Karacaoğlan Şiirleri – ALİ UYSAL

Mevsim güze dönmüştü. Yörüklerin yaşamında devinimin çok olduğu zamandı. Beş altı ay gibi bir zaman yaylada yaşamışlardı. Yaylaları, Mut, Mara gibi yerleşim yerlerinin çok yukarılarında, Söğüt, Taşpınar örneği, Torosların yüksek yerleriydi.

Yaz boyu oğlaklarını, keçilerini tepelerin çayırında, çimeninde otlatmışlar, buz gibi sularından kana kana içmişler, içirmişlerdi. Ne var ki kış yaklaşıyordu. Kışın buralarda yaşanmazdı. Çok kar yağar, çok soğuk olurdu. Üşümek bir yana hayvanlar yaza ulaşamazdı. Göç zamanının geldiğini kuşlar haber verirdi. Göçmen kuşlar harika dizgilerle sıcak ülkelere akın ederdi. Sanki tüm yaşam koro halinde haykırırdı: “Göç, göç!”

Gerçekte Yörüklerin iki yurdu olurdu: Kışlık, yazlık. Kimi obalar kışlak, yazlak biçiminde de adlandırırdı. Doğaldır ki iki de göçleri olurdu: İlkbaharda, sonbaharda. Bu göçler bir yaşam harikasıydı: Yanakları küçüklü büyüklü çanlarla donatılmış develer, analarına karışmış oğlaklar, kimi yaya, kimi atlara binmiş gençler, eller kınalı, gözler sürmeli Yörük kızları…

O sabah o da bu duygu, bu düşüncelerle uyanmıştı. Sazı elinde, sözü dilinde yollara düşecekti. Dağlardan yürümeyi severdi. Dağdan dağa, kara çalılar arasında, şiirsel duygularla, sevdalı düşlerle yürüyordu.

Birden bir lümbürdek sesi geldi kulağına. Bu demektir ki yakınlarda bir Yörük göçü var. Batı kesimdeki ana yoldan geliyordu çan sesi. O yana yöneldi. Bir de ne görsün! Tüm özellikleriyle bir göç yayladan kışlağa gidiyordu. Obanın en güzel kızı çekiyordu katarı. En öndeydi. Fakat o da ne! Ağlıyordu. Göç zamanı gençlerde üzgüler çok görülürdü. Altı ay gibi bir süre sevdiklerinden ayrı kalacaklardı. Böyle bir durumda saz çalıp türkü söylemeden geçemezdi. Bir kaba ardıcın köküne oturup vurdu sazının tellerine. Yanık sesini salıverdi boşluğa.

YAYLADAN İNERKEN BİR GÜZEL GÖRDÜM

Yayladan inerken bir güzel gördüm,
Ağlar melil melil, bilmem nedendir?
Ak yerine karaları başına,
Bağlar melil melil, bilmem nedendir?

Ağrır başım, kulaklarım çınılar,
Yaralarım göz göz oldu, yeniler.
Hastaların derdi vardır, iniler,
Sağlar melil melil, bilmem nedendir?

Kirmeni de kılıcımız kirmeni,
Taştan dönmez mızrağımın yalmanı.
Böyle imiş padişahın fermanı,
Dağlar melil melil, bilmem nedendir?

Karac’oğlan der ki: Dinlen sözümü,
Aşk yoluna yandırırım özümü.
Dökülmüş yaprağı, kalmış üzümü,
Bağlar melil melil, bilmem nedendir?

*

Göçler, gelinler, kızlar toz oldu, toprak oldu. Bir iz kalmadı onlardan. Ne var ki kaba ardıcın dibinden yükselen o ses beş yüz yıldır susmadı, yankılanıp durdu.

En büyük zevki Toros Dağları başında kara çalılar arasında dolaşmaktı. Kuşların ötüşü, tavşanların kaçışı, çiçeklerin kokuşu ona sonsuz bir haz verirdi. Kimi zaman bu zevk denizinin içinde saatlerce yüzdüğü olurdu.
Yine bir sabah bu duygularla attı kendini çadırdan dışarı. Amaçsızca yürümeye başladı. Bir koçmar (büyükçe kertenkele) taşın üstüne çıkmış başını sallıyordu. Önünden bir kalle (sincap) fırlayıp tin tin kaçmaya başladı. Bir boz ilan(yılan) su gibi kayarak uzaklaştı yanından. Ardında palazları bir keklik hünerini gösterip yavrularını korudu Karacaoğlandan. Sevgi dolu gözlerle baktı ananın çabalarına. Dallarla didişen tahra sesleri geliyordu. Bu seslere “diiş diiş ünlemeleri karışıyordu. Toros Dağlarının üstünde yaşamak vardı orada.
Birden yeşil başlı bir ördeğin kanat çırparak uzaklara uçup gittiğini gördü. İç dünyası birden değişiverdi. Kuşlar, hele de ördekler, ona hep sevgililerini hatırlatırdı. Genellikle sevgilileri başlarını yeşil bir çalma (bağlak, baş örtüsü)ile örterlerdi. Doğaldır ki eli kendiliğinden sazına gidiverdi. Rahat edebileceği bir yere bakındı. Bu dağların başında yerden çok ne vardı! Bir ağacın dibine çöküverdi. İçindeki olanca duyguları salıverdi doğaya!

Yeşil Başlı Gövel Ördek
Uçar Gider Göle Karşı
Eğricesin Tel Tel Etmiş
Açar Gider Yare Karşı

Telli Turnam Sökün Gelir
İnci Mercan Yükün Gelir
Elvan Elvan Kokun Gelir
Yar Oturmuş Yele Karşı

Şahinim Var Bazlarım Var
Tel Alışkın Sazlarım Var
Yare Gizli Sözlerim Var
Diyemiyom Ele karşı

Hani Karac’oğlan Hani
Veren Alır Tatlı Canı
Yakışmazsa Öldür Beni
Yeşil Bağla Ala Karşı

Öyküleriyle Karacaoğlan / YEŞİL BAŞLI GÖVEL ÖRDEK – Ali Uysal

Özlemişti sevgilisini. Uzun gezmelerinden birinden yeni dönmüştü. Tüm oba toplanmış yarenlik etmişler, türkülerini dinlemişlerdi. Gezip dolaşmayı severdi. Ne var ki halkı onu çok özler, dört gözle yolunu gözlerdi. Dönüşünde komşu obalara haberler uçurulur, müjdeler verilirdi. Otlu koyaklar bayram yerine dönerdi.

Yine öyle olmuştu. Gezip dolaştığı yerlerle, güzellerle ilgili türkülerini dinlemişti halkı. O coşmuş, halk da türkülerle mest olmuştu:

“Üç gün oldu şu dağları aşalı,
Beş gün oldu yâr sevdana düşeli.
Kalk gidelim bizim oda döşeli,
Döşemesi baştan başa kırmızı.” demişti. Daha çok türküler de söylemişti. Dinleyenlere kalsa sabahlayacaklardı. Ne var ki o yorulmuştu. Dinlenmesi gerekiyordu. Derin bir uykuya daldı.

Akşam dinleyenler arasında özlediği sevgilisi de vardı; ama çok ilgi göstermemişti. Darılmış mıydı acaba? En büyük sorunlarından biri buydu: Sevdikleri, gösterdiği ilgiyi yetersiz bulurdu. Onu mutlaka bulup görüşmesi gerekti. Bu duygularla uzaklaştı çadırdan. Nerde nasıl bulacağını iyi biliyordu:

Az sonra ince bir ses duyuldu karşı ağaçların arasından: “Diiiş!, diiiş!” Bu bir çağrıydı. Sese doğru yürümeye başladı. Akşamki soğukluk yok olmuştu. Özlem giderdiler.

Her yaşantısını türkülere dökerdi. Bu sahneyi de unutmadı. O mutlu yaşantı bir ardıcın gölgesinde sonsuzlaştı:

Sabahtan uğradım ben bir güzele,
Ağlatmadı güzel, güldürdü beni.
Ben güzelden böyle vefa ummazdım,
Ak göğsün üstüne kondurdu beni.

Şahan gibi yükseğinde uçarken,
Keklik gibi engininden geçerken,
Ab-ı Kevser ırmağından içerken,
Susuz pınarlardan kandırdı beni.

Ben de bir kuş idim, geldim ötmeye,
Yârin bahçesinde mesken tutmaya,
Göz kaldırdım cemaline bakmaya,
Ak gerdanda benler öldürdü beni.

Üç güzel aştı da şimdi pınarı,
Taramış zülfünü, vermiş tımarı.
Ak gerdanın altı zemzem pınarı,
Ağzımı verdim de, kandırdı beni.

Karac’oğlan der ki: Koyun gütmeye,
Bozulmuş bağlara seyran etmeye,
Yüzümü döndürdüm inip gitmeye
Sarıldı boynuma, döndürdü beni.

Öyküleriyle Karacaoğlan / SABAHTAN UĞRADIM BEN BİR GÜZELE – Ali Uysal

Öyküleriyle Karacaoğlan / HEY EFENDİ İZİN VER DE GİDEYİM– Ali Uysal

Yolu yine gurbete düşmüştü. Varlıklı bir kişiye konuk olmuştu. Evin beyi ondan öylesine hoşlanmıştı ki onu görmeden, türkülerini dinlemeden yaşayamaz olmuştu. Bu nedenle sılasına gitmeye kalkıştığı zaman önüne dikilip diller döküyor. Gitmemesi için, olanca gücünü kullanıyordu. Ne var ki o da sılasını çok özlemişti. Önü al önlüklü Yörük kızları, onların “Diiiş, diiiş!” diyerek oğlakları çağırış sesleri, horaz ötmeleri, eşek anırmaları burnunda tüter olmuştu.

Bir gün ev sahibini razı etmek için olanca gücünü kullanmıştı. Bin bir dereden su getirmişti. Senaryolar uydurmuştu. Artık iki dosttular. Ev sahibi dostunun gayri buralarda duramayacağını anlamıştı. Bir gün şöyle dedi ona:

İsteğini bu biçimde, dümdüz anlatmakla sana izin veremem. Bu isteğini bana hoş bir türküyle anlat. Öyle bir türkü olsun ki sen aklımdan hiç çıkmayasın; hep seni hatırlayayım.

Karacaoğlan için bundan kolay ne vardı! Kaptığı gibi sazı içindeki duyguları döküverdi yerlere, göklere, dağlara, taşlara:

Hey efendi, izin ver de gideyim,
Arkam sıra ah çekip de ağlar var.
Bir muradım nazlı yâre kavuşmak,
Ara yerde yıkılası dağlar var.

Kuru gazel gibi göğe savrulma,
Acı poyraz gibi esip yorulma.
Nerde güzel görsen gönül çevirme,
Bizim ilde cana kıyan beyler var.

Yeni geldi Arap atın sökünü,
Seyir eyle sağa sola bükeni.
Helâl edin tuz ekmeğin hakkını,
Varamıyom, beni burda eğler var.

Karac’oğlan der ki: kendim öğmeyim,
Taşlar alıp dertli sinem döğmeyim.
Güzel sevme derler, nasıl sevmeyim?
Çatık kaşın arasında benler var.

Öyküleriyle Karacaoğlan Şiirleri /

Büyülü bir doğası vardır Toros Dağlarının. İnişli çıkışlı tepeleri, koyakları, bir birleriyle kucaklaşan ağaçları, cana can katan pınarları, şakayı bir yaşam biçimi olarak benimseyen insanları ile apayrı bir dünya. Bundan dört yüz yıl önce bu dağlar üstünde dünyanın en büyük ozanlarından biri yaşamış: Karacaoğlan. Elinde saz, dilinde söz, şu tepe senin, bu tepe benim; şu koyak senin, bu koyak benim; kızların hepsi benim bu deli gönüllü ozan uzun bir ömür sürüp gelip geçmiş bu dünyadan. O’nun için en güzel tanımı H. Hüseyin yapmış: ’öpülmedik kız, söylenmedik söz bırakmamışsın bize çapkın.’
Toros Dağları ile Karacaoğlan’ın yaşamı öylesine bir biriyle kaynaşmıştır ki bu iki olağanüstü varlık bir birinden ayrı düşünülemez olmuş. Sayısız öyküler anlatılır Karacaoğlan’la ilgili Torosların yörük köylerinde. Öyküleri ve türkülerini dinlerken büyük keyif aldığımız, bin kez dinlesek bıkmayacağımız bir sanat ürünü. Hele çalıp söyleyen bir de Musa Eroğlu ise… Şimdi bunlardan birini anlatacağım:
Dünyada en çok sevgilisi olan ozandır Karacaoğlan.

Mendili yudum arıttım
Gülü dalında kuruttum
Adın neydi unuttum
Sorulmayı sorulmayı

Sevgilisinin adını unutan başka bir ozan var mı bilmem. Peki en çok sevdiği kim dersiniz? Birçoklarına göre sorunun yanıtı ‘Elif’ olacaktır. Bana göre haksızlık bu. O’nun en çok sevdiği ‘Zeynep’ tir. Öyleyse Elif’i birinciliğe yükselten olay nedir? Bu olgu en güzel aşk şiirini (semai) Elif için söylemiş olmasıdır.

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Bugüne kadar sevgiyi bu kadar güzel anlatan bir şiire rastlamadım. Karın yağışında, ördeğin yüzüşünde, çiçeğin kokuşunda sevgiliyi görmek ne ince bir duyuş! Yoksa Karacaoğlan en güzel koşmalarını, türkülerini Zeynep için söylemiştir. Bu yazımda bunlardan birinin öyküsünü anlatacağım:
Adana –Ankara yolu üstünde adı gibi tatlı bir pınar vardır: Şeker Pınarı. Kocaman kayaların altından doğar, başını taşlara vura vura akar gider. Batıya doğru uzanan sıra dağların adı ‘Bolkar’dır. Halk dilinde ise ‘Bulgar Dağı’ biçiminde söylenir. Dört bin metreye ulaşan yüksekliği ile Torosların en görkemli dağlarından biridir Bolkar. Geniş bir coğrafyayı kapsar. Zeynep bu dağlar üstünde yaşayan oba beyinin kızıdır. Küçük yaştadır. Karşısına çıkan ilk erkektir Karacaoğlan. Hani “Göz açıp gördüceğim, ilk göz ağrım” gibi deyimlerle anlatılan cinsten. Ozanımız bu tatlı sevgiliyi uzun uzun anlatır türkülerinde:

Zeynep çok küçüktür haldan bilmiyor
Ün eyledim hiç yanıma gelmiyor
Göz görüp de gönül karar kılmıyor
Aştı üstümüzden yolu Zeynep’in

Günümüzde Musa Eroğlu tarafından çalınıp söylenen, halkımız tarafından da doyumsuz bir zevkle dinlenen “Küçüksün güzel etme bu nazı…” türküsü de Zeynep için söylenmiştir. İşte Karacaoğlan bu Zeynep’ten kavil yerinde buluşmak üzere bir söz koparır. İçi içine sığmaz; iç dünyası aydınlanıverir. Sazını vurduğu gibi omzuna soluğu kavil yeri denilen ak taşların arasında alır. Daha ilk akşamdır. Beklemeye başlar. Tatlı bir ılıklığı vardır akşamın. Böceklerin cırlamaları hiç eksik olmaz. Toroslarda aşk başkadır. Ama Zeynep yok görünürlerde. İnşallah unutmaz; inşallah uyuyup kalmaz; inşallah anası babası uykuya dalar. Süt gibi ak bir gece. Yıldızlar kocaman kocaman. Ay doğdu batıya doğru hızla ilerliyor. Efil efil yumuşacık bir yel esiyor. Zeynep yok! Ay ortayı dolandı. Ülker, terazi, yedi kızlar boy gösterdi göklerde. Şafak söküyor. Zeynep yok! Karacaoğlan’ın gözleri hep oba beyinin çadırından yana. Ağaçların arasından Zeynep çıkıverecek gibi. Her kımıltı, her sallanan ağaç Zeynep’e dönüşüveriyor. Fakat yok! Derken seherin yeli esmeye başladı. Şimdi köpekler havlıyor, eşekler anırıyor, horozlar ötüyor, çıngırak sesleri ortalığı çınlatıyor, Zeynep yok. Karanlıklar yok oluyor; karanlıklar dağılıyor; karanlıklar sevdalı bir yüreğe doluyor şimdi. Zeynep yok! Yok! O sabah içindeki burukluğu, kırıklığı sazıyla, sözüyle ak taşların arasında Bolkar dağlarına saçıyor. Bir gün yolunuz düşerse o dağlara kulak verin yanık bir besteyle Zeynep’in türküsünü duyarsınız.

İlk akşamdan vardım kavil yerine
Öne gördüm kömür gözlüm gelmedi
Bilmem kavlet bastı yattı uyudu
Bilmem o yar bize küstü gelmedi

Unuttu mu ahdı amanı netti
Başın alıp gayrı diyara gitti
Benim mecbur olduğumu fark etti
Zalim garaz etti gitti gelmedi

Benim yarim gide gide donandı
Ay da geldi orta yeri dolandı
İkrar verdi cahil gönlüm inandı
Seherin yelleri esti gelmedi

Karacaoğlan der ki devranım döndü
Gönlüm yücedeydi engine indi
Seherin yelleri şafağın bendi
Hani usul boylu Zeynep gelmedi

Öyküleriyle Karacaoğlan / ZEYNEP – Ali Uysal

Tüm görkemiyle ilkbahar dağa taşa selam verdi. Toros Dağlarında bahar bir başkadır. Topraktan otlar, ağaçlardan çiçekler fışkırır. Gökte turnalar dizim dizim. Yeni türküler, yeni şarkılar boy gösterir.
O yine yollarda, dağlarda, koyaklarda, tepelerdeydi. Gökler kadar geniş gönlüne varlıkların biri girip, biri çıkıyordu. Tümünü de sevgiyle besliyordu. Aralarından güzellerini seçmeye çalışıyordu. Güzele doymuyordu gönlü. Toros dağlarının üstünde her varlık güzeldi. Yörenin bu özelliği işini zorlaştırıyor, güzel seçmekte zorlanıyordu. Yaşamının bu zorluğunu bir dörtlüğünde anlatmamış mıydı:
Karacaoğlan ben bu düşü yoramam
Açıp defterimi yine düremem
Gelin iyi kıza kötü diyemem
Çözümü böyle bulmuştu: Güzelleri seçmekte zorlandığı zaman gönül kapısını açıveriyordu. Tüm güzellikleri dolduruyordu gönüne. Öylesine genişti deli gönlü. Tüm güzellikleri doldursan içine yine de yarısı boş kalırdı. Sevdalı olduğu yalnız kızlar değildi; tüm varlıklara aşıktı.
İşte bu özellikteki deli gönlü Toros Dağlarının üstüne ilkbahar gelince coşmuştu. İçi içine sığmıyordu. Topraktan otların fışkırması gibi türküler akın etmişti gönlüne. Birbirlerine dolaşıyorlardı. Onlardan birini çalıp söylemeliydi. Çöküverdi bir ulu ağacın dibine. Saz elinde, söz dilinde:

Bülbül Ne Yatarsın Bahar Erişti
Karacaoğlan

Bülbül ne yatarsın bahar erişti
Ulu sular göl olduğu zamandır
Kat kat oldu gül yaprağa karıştı
Gene bülbül kul olduğu zamandır

Gene bahar oldu açıldı güller
Figana başladı gene bülbüller
Başka bir hal olup açtı sümbüller
Aşıkların del’olduğu zamandır

Gene bülbül bilir gülün halinden
Yeter deli oldum yarin elinden
Aşık aşıp gelir yaya belinden
Yardan bize gel olduğu zamandır

Gene geldi türlü baharlar bağlar
Bülbül figan edip kamuyu dağlar
Türlü çiçeklerle bezenmiş dağlar
Ulu dağlar yol olduğu zamandır

Karac’oğlan der ki geçti çağlarım
Meyve vermez oldu gönül bağlarım
Aklıma geldikçe durmaz ağlarım
Gözüm yaşı sel olduğu zamandır

Öyküleriyle Karacaoğlan / BÜLBÜL NE YATARSIN BAHAR ERİŞTİ – Ali UYSAL

En büyük zevki Toros Dağları başında kara çalılar arasında dolaşmaktı. Kuşların ötüşü, tavşanların kaçışı, çiçeklerin kokuşu ona sonsuz bir haz verirdi. Kimi zaman bu zevk denizinin içinde saatlerce yüzdüğü olurdu.
Yine bir sabah bu duygularla attı kendini çadırdan dışarı. Amaçsızca yürümeye başladı. Bir koçmar (büyükçe kertenkele) taşın üstüne çıkmış başını sallıyordu. Önünden bir kalle (sincap) fırlayıp tin tin kaçmaya başladı. Bir boz ilan(yılan) su gibi kayarak uzaklaştı yanından. Ardında palazları bir keklik hünerini gösterip yavrularını korudu Karacaoğlandan. Sevgi dolu gözlerle baktı ananın çabalarına. Dallarla didişen tahra sesleri geliyordu. Bu seslere “diiş diiş ünlemeleri karışıyordu. Toros Dağlarının üstünde yaşamak vardı orada.
Birden yeşil başlı bir ördeğin kanat çırparak uzaklara uçup gittiğini gördü. İç dünyası birden değişiverdi. Kuşlar, hele de ördekler, ona hep sevgililerini hatırlatırdı. Genellikle sevgilileri başlarını yeşil bir çalma (bağlak, baş örtüsü)ile örterlerdi. Doğaldır ki eli kendiliğinden sazına gidiverdi. Rahat edebileceği bir yere bakındı. Bu dağların başında yerden çok ne vardı! Bir ağacın dibine çöküverdi. İçindeki olanca duyguları salıverdi doğaya!

Yeşil Başlı Gövel Ördek
Uçar Gider Göle Karşı
Eğricesin Tel Tel Etmiş
Açar Gider Yare Karşı

Telli Turnam Sökün Gelir
İnci Mercan Yükün Gelir
Elvan Elvan Kokun Gelir
Yar Oturmuş Yele Karşı

Şahinim Var Bazlarım Var
Tel Alışkın Sazlarım Var
Yare Gizli Sözlerim Var
Diyemiyom Ele karşı

Hani Karac’oğlan Hani
Veren Alır Tatlı Canı
Yakışmazsa Öldür Beni
Yeşil Bağla Ala Karşı

Öyküleriyle Karacaoğlan / YEŞİL BAŞLI GÖVEL ÖRDEK – Ali Uysal

Büyülü bir doğası vardır Toros Dağlarının. İnişli çıkışlı tepeleri, koyakları, bir birleriyle kucaklaşan ağaçları, cana can katan pınarları, şakayı bir yaşam biçimi olarak benimseyen insanları ile apayrı bir dünya. Bundan dört yüz yıl önce bu dağlar üstünde dünyanın en büyük ozanlarından biri yaşamış: Karacaoğlan. Elinde saz, dilinde söz, şu tepe senin, bu tepe benim; şu koyak senin, bu koyak benim; kızların hepsi benim bu deli gönüllü ozan uzun bir ömür sürüp gelip geçmiş bu dünyadan. O’nun için en güzel tanımı H. Hüseyin yapmış: ’öpülmedik kız, söylenmedik söz bırakmamışsın bize çapkın.’
Toros Dağları ile Karacaoğlan’ın yaşamı öylesine bir biriyle kaynaşmıştır ki bu iki olağanüstü varlık bir birinden ayrı düşünülemez olmuş. Sayısız öyküler anlatılır Karacaoğlan’la ilgili Torosların yörük köylerinde. Öyküleri ve türkülerini dinlerken büyük keyif aldığımız, bin kez dinlesek bıkmayacağımız bir sanat ürünü. Hele çalıp söyleyen bir de Musa Eroğlu ise… Şimdi bunlardan birini anlatacağım:
Dünyada en çok sevgilisi olan ozandır Karacaoğlan.

Mendili yudum arıttım
Gülü dalında kuruttum
Adın neydi unuttum
Sorulmayı sorulmayı

Sevgilisinin adını unutan başka bir ozan var mı bilmem. Peki en çok sevdiği kim dersiniz? Birçoklarına göre sorunun yanıtı ‘Elif’ olacaktır. Bana göre haksızlık bu. O’nun en çok sevdiği ‘Zeynep’ tir. Öyleyse Elif’i birinciliğe yükselten olay nedir? Bu olgu en güzel aşk şiirini (semai) Elif için söylemiş olmasıdır.

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Bugüne kadar sevgiyi bu kadar güzel anlatan bir şiire rastlamadım. Karın yağışında, ördeğin yüzüşünde, çiçeğin kokuşunda sevgiliyi görmek ne ince bir duyuş! Yoksa Karacaoğlan en güzel koşmalarını, türkülerini Zeynep için söylemiştir. Bu yazımda bunlardan birinin öyküsünü anlatacağım:
Adana –Ankara yolu üstünde adı gibi tatlı bir pınar vardır: Şeker Pınarı. Kocaman kayaların altından doğar, başını taşlara vura vura akar gider. Batıya doğru uzanan sıra dağların adı ‘Bolkar’dır. Halk dilinde ise ‘Bulgar Dağı’ biçiminde söylenir. Dört bin metreye ulaşan yüksekliği ile Torosların en görkemli dağlarından biridir Bolkar. Geniş bir coğrafyayı kapsar. Zeynep bu dağlar üstünde yaşayan oba beyinin kızıdır. Küçük yaştadır. Karşısına çıkan ilk erkektir Karacaoğlan. Hani “Göz açıp gördüceğim, ilk göz ağrım” gibi deyimlerle anlatılan cinsten. Ozanımız bu tatlı sevgiliyi uzun uzun anlatır türkülerinde:

Zeynep çok küçüktür haldan bilmiyor
Ün eyledim hiç yanıma gelmiyor
Göz görüp de gönül karar kılmıyor
Aştı üstümüzden yolu Zeynep’in

Günümüzde Musa Eroğlu tarafından çalınıp söylenen, halkımız tarafından da doyumsuz bir zevkle dinlenen “Küçüksün güzel etme bu nazı…” türküsü de Zeynep için söylenmiştir. İşte Karacaoğlan bu Zeynep’ten kavil yerinde buluşmak üzere bir söz koparır. İçi içine sığmaz; iç dünyası aydınlanıverir. Sazını vurduğu gibi omzuna soluğu kavil yeri denilen ak taşların arasında alır. Daha ilk akşamdır. Beklemeye başlar. Tatlı bir ılıklığı vardır akşamın. Böceklerin cırlamaları hiç eksik olmaz. Toroslarda aşk başkadır. Ama Zeynep yok görünürlerde. İnşallah unutmaz; inşallah uyuyup kalmaz; inşallah anası babası uykuya dalar. Süt gibi ak bir gece. Yıldızlar kocaman kocaman. Ay doğdu, batıya doğru hızla ilerliyor. Efil efil yumuşacık bir yel esiyor. Zeynep yok! Ay ortayı dolandı. Ülker, terazi, yedi kızlar boy gösterdi göklerde. Şafak söküyor. Zeynep yok! Karacaoğlan’ın gözleri hep oba beyinin çadırından yana. Ağaçların arasından Zeynep çıkıverecek gibi. Her kımıltı, her sallanan ağaç Zeynep’e dönüşüveriyor. Fakat yok! Derken seherin yeli esmeye başladı. Şimdi köpekler havlıyor, eşekler anırıyor, horozlar ötüyor, çıngırak sesleri ortalığı çınlatıyor, Zeynep yok. Karanlıklar yok oluyor; karanlıklar dağılıyor; karanlıklar sevdalı bir yüreğe doluyor şimdi. Zeynep yok! Yok! O sabah içindeki burukluğu, kırıklığı sazıyla, sözüyle ak taşların arasında Bolkar dağlarına saçıyor. Bir gün yolunuz düşerse o dağlara kulak verin yanık bir besteyle Zeynep’in türküsünü duyarsınız.

İlk akşamdan vardım kavil yerine
Öne gördüm kömür gözlüm gelmedi
Bilmem kavlet bastı yattı uyudu
Bilmem o yar bize küstü gelmedi

Unuttu mu ahdı amanı netti
Başın alıp gayrı diyara gitti
Benim mecbur olduğumu fark etti
Zalim garaz etti gitti gelmedi

Benim yarim gide gide donandı
Ay da geldi orta yeri dolandı
İkrar verdi cahil gönlüm inandı
Seherin yelleri esti gelmedi

Karacaoğlan der ki devranım döndü
Gönlüm yücedeydi engine indi
Seherin yelleri şafağın bendi
Hani usul boylu Zeynep gelmedi

ZEYNEP İLE KARAC’OĞLAN – ALİ UYSAL

Öyküleriyle Karacaoğlan Şiirleri – Ali UYSAL

Tüm görkemiyle ilkbahar dağa taşa selam verdi. Toros Dağlarında bahar bir başkadır. Topraktan otlar, ağaçlardan çiçekler fışkırır. Gökte turnalar dizim dizim. Yeni türküler, yeni şarkılar boy gösterir.

O yine yollarda, dağlarda, koyaklarda, tepelerdeydi. Gökler kadar geniş gönlüne varlıkların biri girip, biri çıkıyordu. Tümünü de sevgiyle besliyordu. Aralarından güzellerini seçmeye çalışıyordu. Güzele doymuyordu gönlü. Toros dağlarının üstünde her varlık güzeldi. Yörenin bu özelliği işini zorlaştırıyor, güzel seçmekte zorlanıyordu. Yaşamının bu zorluğunu bir dörtlüğünde anlatmamış mıydı:

Karacaoğlan ben bu düşü yoramam
Açıp defterimi yine düremem
Gelin iyi kıza kötü diyemem

Çözümü böyle bulmuştu: Güzelleri seçmekte zorlandığı zaman gönül kapısını açıveriyordu. Tüm güzellikleri dolduruyordu gönüne. Öylesine genişti deli gönlü. Tüm güzellikleri doldursan içine yine de yarısı boş kalırdı. Sevdalı olduğu yalnız kızlar değildi; tüm varlıklara aşıktı.
İşte bu özellikteki deli gönlü Toros Dağlarının üstüne ilkbahar gelince coşmuştu. İçi içine sığmıyordu. Topraktan otların fışkırması gibi türküler akın etmişti gönlüne. Birbirlerine dolaşıyorlardı. Onlardan birini çalıp söylemeliydi. Çöküverdi bir ulu ağacın dibine. Saz elinde, söz dilinde:

Bülbül Ne Yatarsın Bahar Erişti

Bülbül ne yatarsın bahar erişti
Ulu sular göl olduğu zamandır
Kat kat oldu gül yaprağa karıştı
Gene bülbül kul olduğu zamandır

Gene bahar oldu açıldı güller
Figana başladı gene bülbüller
Başka bir hal olup açtı sümbüller
Aşıkların del’olduğu zamandır

Gene bülbül bilir gülün halinden
Yeter deli oldum yarin elinden
Aşık aşıp gelir yaya belinden
Yardan bize gel olduğu zamandır

Gene geldi türlü baharlar bağlar
Bülbül figan edip kamuyu dağlar
Türlü çiçeklerle bezenmiş dağlar
Ulu dağlar yol olduğu zamandır

Karac’oğlan der ki geçti çağlarım
Meyve vermez oldu gönül bağlarım
Aklıma geldikçe durmaz ağlarım
Gözüm yaşı sel olduğu zamandır

Öyküleriyle Karacaoğlan / BÜLBÜL NE YATARSIN BAHAR ERİŞTİ – Ali UYSAL

Öyküleriyle Karacaoğlan / VAR GİT ÖLÜM BİR ZAMANDA GENE GEL – Ali UYSAL